Anemia, zwana również niedokrwistością, to stan, który może znacząco wpłynąć na nasze samopoczucie i zdrowie. Objawia się m.in. osłabieniem, zawrotami głowy czy bladością skóry, a jej przyczyną najczęściej są niedobory żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. W artykule wyjaśniamy, jak rozpoznać objawy anemii, jakie produkty włączyć do diety oraz jakie naturalne metody mogą wspomóc organizm w walce z tym schorzeniem.

Anemią określamy stan, w którym badanie krwi pokazuje spadek stężenia hemoglobiny w organizmie. Zwykle temu wynikowi towarzyszą inne zmiany w morfologii krwi takie jak np. zmniejszenie ilości krwinek czerwonych lub ich nieprawidłowa objętość. To właśnie krwinki czerwone czyli erytrocyty są nośnikiem białka hemoglobiny. A hemoglobina odpowiada za transport tlenu do wszystkich komórek ciała, stąd bardzo ważny jest jej prawidłowy poziom. Przyjrzyjmy się jakie są przyczyny takiego stanu i sposoby, aby mu zaradzić.

Co to jest anemia?

Anemia czyli niedokrwistość to spadek stężenia hemoglobiny poniżej wartości prawidłowych, o czym wspomniałam już wyżej. Dla kobiet jest to przynajmniej 12 g/dl, a dla mężczyzn 13 g/dl. Stopień niedokrwistości możemy określić jako:

• łagodną – gdy poziom hemoglobiny jest między 10 a 12 g/dl u pań oraz 10 a 13 g/dl u panów;
• umiarkowaną – poziom hemoglobiny waha się między 8 a 9,9 g/dl;
• ciężką – wartość hemoglobiny to 6,5-7,9 g/dl;
• zagrażającą życiu – stężenie hemoglobiny spada poniżej 6,5 g/dl.

Najczęstsze objawy anemii

Funkcjonowanie organizmu jest zależne od dostarczania odpowiedniej ilości tlenu, więc spadek hemoglobiny może się odbić na pracy wielu narządów. Duża niedokrwistość stanowi poważne zagrożenie życia.

Podstawowe i najczęściej obserwowane objawy niedokrwistości to:

• osłabienie i łatwe męczenie się codziennymi zajęciami;
• upośledzenie uwagi i słaba koncentracja;
• bóle i zawroty głowy;
• duszności i kołatania serca;
• bladość skóry, błon śluzowych w jamie ustnej oraz spojówek.

Ze względu na to, że istnieją różne przyczyny niedokrwistości związane np. z przewlekłymi chorobami, to każdy chory może mieć dodatkowe objawy indywidualne. 

Niedokrwistość lekarz zdiagnozuje sprawdzając wyniki morfologii krwi. Znając jednak historię chorób pacjenta, jego wiek i stan zdrowia oraz przyjmowane przez niego na co dzień leki może zlecić dodatkowe badania, aby określić przyczynę anemii.

Możliwe przyczyny anemii

Przede wszystkim niedokrwistość może wystąpić z powodu:

• zmniejszenia lub zaburzenia produkcji prawidłowych krwinek czerwonych – powodem mogą być niedobory składników odżywczych takich jak np. żelazo, kwas foliowy i witamina B12, ale także w przebiegu chorób wpływających na funkcjonowanie szpiku kostnego (miejsce, w którym wytwarzane są krwinki);
• utraty krwinek czerwonych – w wyniku ich rozpadu (hemoliza) lub utraty krwi (np. krwawienie w układzie pokarmowym, nadmierne krwawienia miesiączkowe czy krwawienie w wyniku urazu).

Bardzo ważna jest konkretna diagnoza lekarska dotycząca przyczyny niedokrwistości i związanego z nią dalszego postępowania czyli:

• leczenia choroby, która anemię spowodowała;
• uzupełnienia niedoborów (dietetycznego lub za pomocą suplementacji);
• przetaczania krwi w przypadkach zagrożenia życia

Anemia spowodowana niedoborami dietetycznymi

Zbyt mała ilość żelaza jest najczęstszym powodem niedokrwistości, rzadziej jest nią niedobór witaminy B12 i kwasu foliowego. Jeśli anemia nie jest wynikiem procesów chorobowych, a wynika ze złych wyborów dietetycznych trwających przez dłuższy czas, to naszym zadaniem jest zmiana nawyków żywieniowych. Takie modyfikacje w składzie posiłków powinniśmy wdrożyć nawet wtedy, gdy lekarz zleci nam preparaty żelaza lub witaminy B12 i kwasu foliowego. Utrwalimy w ten sposób dobre nawyki w komponowaniu posiłków.

Niedobory żelaza i jego źródła w diecie

Przy anemii z niedoboru żelaza, oprócz typowych objawów wymienionych wyżej, można także zaobserwować:

• osłabienie i wypadanie włosów – przerzedzają się i bywają cienkie i łamliwe;
• zmiany na paznokciach – bladość płytki paznokciowej oraz obecność podłużnych rowków i prążków;
• suchość skóry;
• zmiany wyglądu języka – gładka powierzchnia z towarzyszącym bólem i pieczeniem;
• spaczone łaknienie – objaw częściej spotykany u dzieci.

Do posiłków bogatych w żelazo hemowe (w postaci jonów żelazawych) czyli to najlepiej przyswajalne, należą produkty odzwierzęce: mięso i przetwory mięsne, podroby mięsne, ryby, jaja. Jego wchłanianie hamuje tylko nadmiar wapnia w diecie.

Produkty roślinne również zawierają często sporo żelaza. Jednak jego forma (żelazo niehemowe czyli jony żelazowe) oraz obecność substancji utrudniających jego wchłanianie sprawia, że pozyskiwanie tego pierwiastka jest utrudnione. Hamują wchłanianie żelaza m.in:

• błonnik, kwas fitynowy, kwas szczawiowy – w produktach zbożowych i soi;
• taniny, polifenole – kawa, herbata, czerwone wino, niektóre zioła;
• produkty mleczne – ze względu na obecność wapnia;
• niektóre leki;
• niedobór kwasu solnego w żołądku – przede wszystkim związany z lekami zobojętniającymi;
• nadmiar innych minerałów takich jak wapń, magnez, cynk i kadm

Poprawić wchłanianie żelaza może obecność w posiłku witaminy C (dotyczy żelaza niehemowego czyli z roślin) oraz kwasy organiczne takie jak np. kwas cytrynowy, jabłkowy, mlekowy, winowy obecne w produktach fermentowanych. Wchłanianie żelaza poprawiają też aminokwasy takie jak lizyna, metionina, cysteina oraz białko laktoferyna.

Warto też pamiętać, że niedobór witaminy A zmniejsza dostępność żelaza zawartego w magazynach obecnych w organizmie czyli ferrytynie i hemosyderynie. Aby dowiedzieć się jaki jest stan zapasu żelaza w organizmie, należy zbadać ferrytynę.

Objawy niedoboru witaminy B12 i jej źródła pokarmowe

Głównym źródłem witaminy B12 w pokarmie są produkty odzwierzęce czyli mięso, ryby, skorupiaki, jaja, mleko i produkty mleczne. Pomijalną, bo niewielką jej ilość znajdziemy w produktach roślinnych fermentowanych, gdyż niektóre bakterie wytwarzają ją w trakcie swoich przemian metabolicznych.

Niedobór witaminy B12 oprócz anemii może manifestować się poprzez:

• zaburzenia w układzie nerwowym takie jak zaburzenia wzroku, drętwienie i mrowienie kończyn, neuropatie, utrata czucia, zanik mięśni i chwiejny chód, niedowład mięśni;
• zaburzenia w układzie pokarmowym takie jak biegunka, zaparcia, utrata apetytu, nudności;
• zaburzenia w zdrowiu błon śluzowych jamy ustnej – bawoli język;
• zaburzenia psychopatologiczne takie jak depresja, niepokój psychoruchowy, zmiana osobowości, łagodne zaburzenia pamięci, zaburzenia psychotyczne, demencja;
• wzrost poziomu homocysteiny co stanowi zagrożenie rozwojem chorób sercowo-naczyniowych;
• zwolniony metabolizm.

Jak widać zaniedbanie prawidłowego dowozu witaminy B12 wpływa na pracę całego organizmu.

Rola kwasu foliowego i jego źródła w diecie

Kwas foliowy znajdziemy w warzywach takich jak szpinak (200 mcg/100g), pietruszka (nać i korzeń), brukselka, kapusta, kalafior, bób, brokuły, szparagi, groszek, sałata, pomidory, buraki i awokado oraz orzechach, produktach mięsnych i rybach. Forma naturalnie występująca to foliany. Są one bardzo wrażliwe na działanie promieni słonecznych, wysoką temperaturę, tlen, jony metali, jak miedź i żelazo oraz na kwasowość środowiska. Duże straty folianów są związane z procesem przygotowania posiłków np. gotowanie może sprawić, że ubędzie nam nawet 50% tego składnika. Straty w żywności przetworzonej są nawet większe. Dlatego najwięcej zyskamy jedząc surowe warzywa i orzechy.

Niedobory kwasu foliowego mogą także powodować problemy inne niż anemia. Poważnym problemem są:

• zaburzenia neurologiczne np. rozwój wady cewy nerwowej u płodu, polineuropatie, zaburzenia mózgowe;
• zaburzenia psychiczne np. depresja, zaburzenia koncentracji, anoreksja, drażliwość;
• zaburzenia w zdrowiu błon śluzowych jamy ustnej (rozrost dziąseł, zapalenie języka), zanik śluzówki w przewodzie pokarmowym i układzie moczowym;
• zaburzenia odporności;
• wzrost ryzyka powstania niektórych nowotworów.

Suplementacja przy niedoborach

W przypadkach skrajnego niedoboru lekarz może zalecić suplementację witaminy B12 (doustnie lub domięśniowo), kwasu foliowego (doustnie) i soli żelaza (najczęściej doustnie).

Należy pamiętać, że nie stosujemy suplementacji kwasu foliowego nie sprawdzając najpierw czy nie mamy niedoboru witaminy B12. Kwas foliowy może bowiem znosić objawy i poprawiać samopoczucie również u osób z niedoborem witaminy B12, co maskuje ten problem. Może to doprowadzić do stałych uszkodzeń np. w układzie nerwowym.

Problem suplementacji doustnej żelaza związany jest z jego niekorzystnym wpływem na stan jelit. Warto wtedy zastosować działania osłonowe podobne do tych przy antybiotykach.

Jako, że żelazo z preparatów doustnych wchłania się tylko w nikłym procencie, to dosyć spora dawka wędruje do jelita grubego zaburzając nam równowagę w mikrobiomie jelitowym. Stąd warto kapsułki żelaza łączyć z kapsułkami zawierającymi laktoferynę – może ona pomóc we wprowadzeniu do organizmu większej puli tego pierwiastka.

Z uwagi na to, że żelazo powoduje nieprzyjemne skutki uboczne ze strony układu pokarmowego, to warto je zażywać godzinę po posiłku. Dobrze byłoby, aby wybrany do tego celu posiłek nie zawierał nadmiaru substancji hamujących wchłanianie żelaza wymienionych powyżej.

Żelazo jest cytotoksyczne dla komórek jelita stąd wartościowym działaniem jest dodatkowe wprowadzenie gojenia tkanek jelitowych, wzmacniania bariery jelitowej i przywracania właściwego pH. Tu pomóc może preparat CEMMUNIX Herbal w trakcie i miesiąc po kuracji. Zioła zawarte w CEMMUNIX Herbal wspomagają także wydzielanie soków trawiennych, co poprawia wchłanianie żelaza z pokarmów.

Osłoną dla mikrobioty jelitowej przy suplementacji żelaza są probiotyki. Jednym z dobrych wyborów jest szczep Lactobacillus plantarum 299V w trakcie kuracji i miesiąc po niej.

Kurację żelazem stosujemy nie tylko do chwili poprawy wyników morfologii, ale do czasu, aż uzupełni się magazyn czyli ferrytyna.

Podsumowanie

To właśnie dieta jest najlepszym sposobem na uzupełnienie braków minerałów i witamin budujących prawidłową krwinkę czerwoną. Dlaczego? Co prawda to niedobory żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego są najważniejszymi czynnikami powodującymi anemię, ale dla prawidłowej pracy komórek w organizmie potrzeba też i innych składników odżywczych.