Sezonowa infekcja potrafi skutecznie uprzykrzyć życie. Osłabienie, gorączka, ból głowy i gardła, katar i kaszel – te i inne jej objawy skutecznie odbierają energię i dobre samopoczucie. Ponieważ większość przeziębień ma podłoże wirusowe, leczenie zwykle polega na odpoczynku, nawodnieniu i łagodzeniu objawów. I właśnie tu zioła mogą być realnym wsparciem — nie jako „cudowny lek”, ale jako sposób na konkretne dolegliwości: gorączkę, ból mięśni, podrażnione gardło, kaszel czy katar. W artykule podpowiadamy, po które surowce sięgać i kiedy lepiej skonsultować się z lekarzem.

Surowce zielarskie przydatne przy gorączce

Gorączka należy do tych objawów, które wzbudzają w nas niepokój i powodują duży dyskomfort. Jednak warto pamiętać, że jest to naturalna reakcja obronna organizmu – podwyższona temperatura ciała utrudnia namnażanie się drobnoustrojów i mobilizuje układ immunologiczny. W związku z tym uznajemy ją za stan korzystny dla szybszego powrotu do zdrowia. Jeśli jednak gorączka jest wysoka i współistnieje z innymi poważnymi objawami (np. silnym bólem głowy z zaburzeniami świadomości, dusznością, nudnościami, wymiotami, żółtaczką), to konieczne jest zgłoszenie się do lekarza.

W przebiegu łagodnego przeziębienia można wspomóc organizm ziołami o działaniu napotnym i lekko przeciwgorączkowym. Do takich przykładowych surowców ziołowych należą:

• kwiat bzu czarnego – napar z 1 łyżki suszonych kwiatów na szklankę wrzątku można wypijać nawet 2–3 razy dziennie;
• kwiatostan lipy – pół łyżki suszonych kwiatostanów zalewamy szklanką wrzątku, przykrywamy na 15–20 minut i przecedzamy, można wypijać 2–3 razy dziennie;
• owoc maliny – można stosować syrop ze świeżych owoców, który dodaje się do wody lub herbaty, oraz przygotowywać napar z 2 łyżek suszonych owoców na pół szklanki wrzątku;
• kwiat wiązówki błotnej – napar z 1–2 łyżek suszonych kwiatów na dwie szklanki wrzątku można podzielić na 3 porcje do wypicia w ciągu dnia, unikamy jego stosowania u osób nadwrażliwych na salicylany i stosujących duże dawki leków z grupy NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych), nie poleca się go także u małych dzieci i kobiet w ciąży;
• kora wierzby – dziennie można zastosować 1–1,5 łyżki surowca w formie odwaru (zalewamy rozdrobnioną korę wrzątkiem i gotujemy 5–7 minut, przecedzamy), ze względu na obecność salicylanów ma takie same przeciwwskazania do stosowania jak kwiat wiązówki.

Czy zioła mogą złagodzić ból mięśni i stawów podczas grypy?

Grypie często towarzyszy uogólniony stan zapalny objawiający się bólami mięśni, stawów, uczuciem „łamania w kościach” oraz rozbicia. Objawy te wynikają z reakcji zapalnej organizmu na infekcję wirusową. Można spróbować złagodzić ten stan za pomocą niektórych ziół. Doskonale sprawdzi się tu:

• Kora czarciego pazura (odwar) – zawiera harpagozyd, który wykazuje działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, łyżeczkę sproszkowanej kory należy zalać na noc 300 ml wrzącej wody i pozostawić do rana, następnie gotować na małym ogniu przez 10–15 minut i po przecedzeniu podzielić na 3 porcje do wypicia w ciągu dnia.
• Kłącze imbiru (napar) – zawiera składniki, które hamują syntezę cytokin zapalnych, co sprawia, że działa przeciwzapalnie i zmniejsza ból; herbatka z dodatkiem imbiru działa także rozgrzewająco.
• Kwiat wiązówki błotnej (napar) i kora wierzby (odwar) – to naturalne źródła salicylanów, które działają przeciwbólowo i przeciwzapalnie.

Zioła na ból gardła

Częstym objawem w przebiegu infekcji wirusowych i bakteryjnych jest ból gardła. Obejmujący błonę śluzową proces zapalny prowadzi do przekrwienia, obrzęku oraz nadwrażliwości zakończeń nerwowych, co klinicznie objawia się pieczeniem, drapaniem oraz trudnościami w połykaniu. Zniszczona błona śluzowa powoduje także uczucie suchości w gardle.

Dlatego, aby przynieść ulgę bolącemu gardłu, możemy zastosować surowce ziołowe o działaniu:

• przeciwzapalnym,
• ściągającym,
• powlekającym (osłaniającym błony śluzowe),
• antyseptycznym.

Warto więc przygotować płukanki, które umożliwiają bezpośredni kontakt substancji czynnych z objętą stanem zapalnym błoną śluzową. Do ziół, które możemy używać w tym celu, należy np.

• liść szałwii lekarskiej – działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo oraz ściągająco;
• kora dębu – działa silnie ściągająco, zmniejsza obrzęk i wysięk zapalny, ogranicza namnażanie drobnoustrojów poprzez denaturację ich białek;
• koszyczek rumianku – działa przeciwzapalnie, łagodząco i wspomaga regenerację nabłonka;
• korzeń prawoślazu – bogaty w działające osłaniająco i powlekająco polisacharydy śluzowe, zmniejsza uczucie drapania i suchości.

Aby wykonać mieszankę do płukanki, warto wyżej wymienione zioła zmieszać w równych częściach. Następnie 1 łyżkę mieszanki zalać 250 ml wrzącej wody, parzyć pod przykryciem 15 minut i na koniec przecedzić. Gardło należy płukać 3–4 razy dziennie. Płukanki powinny być świeżo przygotowane i stosowane w temperaturze letniej.

Jakie zioła pomagają na kaszel?

Kaszel w przebiegu przeziębienia może mieć charakter suchy (męczący, bez odkrztuszania wydzieliny – nieproduktywny) lub mokry (z zalegającą wydzieliną – produktywny). Dobór ziół powinien być więc dostosowany do rodzaju kaszlu.

Przy kaszlu suchym sprawdzą się surowce zielarskie o działaniu osłaniającym, powlekającym i łagodzącym stany zapalne. Do przygotowania naparów możemy użyć np.:

• korzenia i liścia prawoślazu lekarskiego,
• liścia babki lancetowatej,
• kwiatu malwy dzikiej i ogrodowej,
• kwiatu dziewanny,
• kwiatostanu lipy,
• porostu islandzkiego.

Istnieją też surowce zielarskie, których składniki będą ułatwiać wykrztuszanie zalegającej w drogach oddechowych gęstej wydzieliny. Pozwalają one na jej upłynnienie i usunięcie. Takie działanie ma np.:

• ziele tymianku,
• ziele macierzanki piaskowej,
• owoc kopru włoskiego,
• owoc anyżu,
• liść bluszczu,
• korzeń pierwiosnka.

Jak możemy sobie pomóc w przypadku kataru?

Nieżyt nosa jest konsekwencją stanu zapalnego błony śluzowej i zwiększonej przepuszczalności naczyń krwionośnych. Katar może być wodnisty (w początkowej fazie infekcji) lub gęsty, utrudniający oddychanie. Z pomocą mogą nam przyjść inhalacje z olejków eterycznych, takich jak:

• olejek tymiankowy,
• olejek szałwiowy,
• olejek sosnowy,
• olejek eukaliptusowy,
• olejek cynamonowy.

Olejki eteryczne ułatwiają upłynnienie i wydalanie wydzieliny z nosa. Działają również przeciwzapalnie i przeciwdrobnoustrojowo. W efekcie po inhalacji oddycha się nam łatwiej.

Przy katarze dobrze jest też pić napary z wymienionych wyżej ziół śluzowych, takich jak korzeń prawoślazu, czy upłynniających wydzielinę jak korzeń pierwiosnka. Można też dodać do nich ziele tymianku, ziele macierzanki czy pączki sosnowe. Ulgę może przynieść też napar z rumianku, gdyż posiada właściwości przeciwzapalne.

Osłabienie i rekonwalescencja

W czasie choroby można też wspierać organizm ziołami immunostymulującymi, do których należy ziele jeżówki purpurowej. Naukowcy odkryli, że potencjalnie ma ona również działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz przeciwzapalne. Możemy skorzystać z dostępnych w handlu gotowych preparatów w formie kapsułek czy soku. W warunkach domowych z suchego ziela lub korzenia możemy przygotować:

• napar – surowiec zalewamy wrzątkiem i odstawiamy na 20 minut;
• macerat – 1 część surowca zalewamy 3 częściami zimnej wody i odstawiamy na 6 godzin.

Pamiętajmy, że tego zioła nie gotujemy, bo jego składniki są wrażliwe na przedłużający się wpływ wysokiej temperatury.

Po przebytej infekcji organizm bywa wyczerpany. Spada energia, koncentracja i odporność. To dobry moment, aby sięgnąć po zioła wzmacniające i uzupełniające witaminy, minerały i antyoksydanty. Do takich bogatych surowców ziołowych należą np.:

• owoc róży – wyróżnia się wysoką zawartością witaminy C, flawonoidów i karotenoidów oraz mocnym działaniem antyoksydacyjnym;
• owoc rokitnika – to bogate źródło witamin (m.in. witaminy C, witaminy E oraz witamin z grupy B), wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, karotenoidów i polifenoli;
• liść pokrzywy – zawiera witaminy (np. witaminę K, witaminę C, witaminy z grupy B) oraz wapń, magnez, żelazo, krzemionkę, co sprawia, że ma działanie remineralizujące.

Pamiętajmy, by zarówno w czasie choroby, jak i w okresie rekonwalescencji dbać o dobre odżywienie i nawodnienie organizmu. Nasze ciało musi być bowiem w dobrej kondycji, by zwalczać drobnoustroje.

Czy zioła mogą być stosowane w przebiegu przeziębień u małych dzieci?

Pamiętajmy, że w czasie infekcji u małego dziecka kluczowe jest monitorowanie stanu ogólnego, nawodnienie i konsultacja z pediatrą, zwłaszcza gdy objawy są nasilone. Zioła mogą być elementem wspierającym, np. delikatne napary z lipy, kwiatu bzu czarnego, owocu maliny czy korzenia prawoślazu. Jednak decyzję o ich zastosowaniu warto omówić z lekarzem. Z całą pewnością u dzieci nie należy samodzielnie stosować surowców zawierających salicylany (np. kora wierzby czy kwiat wiązówki).

Podsumowanie

Zioła mogą stanowić cenne wsparcie w łagodzeniu objawów infekcji sezonowych – od gorączki i bólu, przez kaszel i katar, aż po osłabienie po chorobie. Ich działanie opiera się na naturalnych substancjach czynnych, które wspomagają fizjologiczne mechanizmy obronne organizmu. Możemy użyć ziół o działaniu napotnym, osłaniającym błony śluzowe, wykrztuśnym oraz przeciwdrobnoustrojowym.

Należy jednak pamiętać o możliwych przeciwwskazaniach (np. uczulenie na salicylany, ciąża, choroba wrzodowa, interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi) oraz mieć na uwadze fakt, że w przypadku ciężkiego przebiegu infekcji, wysokiej gorączki czy objawów powikłań konieczna jest konsultacja lekarska.