Cukrzyca to choroba, która dotyka miliony ludzi na całym świecie, a jej diagnoza często bywa zaskoczeniem. Może rozwijać się powoli i bez wyraźnych objawów, przez co wielu chorych dowiaduje się o niej dopiero podczas rutynowych badań. Jednak niekontrolowany poziom glukozy we krwi może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak m.in. uszkodzenie serca, nerek czy wzroku. W artykule wyjaśniamy, czym jest cukrzyca, jakie są jej rodzaje oraz jak można ją skutecznie kontrolować. Dowiesz się również, jakie czynniki zwiększają ryzyko zachorowania i jakie objawy powinny skłonić do wykonania badań. Podpowiadamy również czy osoby z cukrzycą mogą zażywać nasze mieszanki ziołowe.

Co to jest cukrzyca?

Gdy po posiłku podnosi się poziom glukozy we krwi, specjalistyczne komórki β trzustki zaczynają wydzielać insulinę. Pomaga ona przetransportować cukier do komórek. 

Cukrzycą określamy takie schorzenia, w których występuje wysoki poziom glukozy we krwi (hiperglikemia) wynikający z zaburzeń wydzielania insuliny przez trzustkę lub zaburzeń działania samej insuliny. 

Nadmiar glukozy we krwi występujący przez dłuższy czas ma destrukcyjny wpływ na różne narządy, a szczególnie na serce, naczynia krwionośne, oczy, nerki i układ nerwowy.

Użycie liczby mnogiej czyli „schorzenia” a nie „schorzenie” wynika z faktu, że przyczyny powstania cukrzycy są różne i różny jest przebieg tych chorób metabolicznych. Dlatego cukrzycę możemy podzielić na różne typy.

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 jest chorobą spowodowaną zniszczeniem komórek β trzustki pod wpływem przeciwciał produkowanych przez nasz własny organizm (autoimmunologia) lub nieznane czynniki (idiopatyczna). 

Przyczyną pierwotną jest defekt genetyczny, ale uaktywnia się on pod wpływem czynników środowiskowych takich jak np. zakażenia wirusowe, sposób żywienia we wczesnym dzieciństwie oraz związki chemiczne. Proces ten zachodzi stopniowo, powoli zmniejszając ilość wydzielanej insuliny, aż do jej całkowitego braku. 

W momencie, gdy trzustka przestaje produkować insulinę, organizm nie jest w stanie regulować poziomu glukozy we krwi, co prowadzi do gwałtownego wzrostu cukru (hiperglikemii) i wymaga leczenia insuliną. 

Zwykle ten typ cukrzycy ujawnia się w wieku dziecięcym i młodzieńczym – najpóźniej do 30. roku życia. Aczkolwiek istnieje też wyodrębniony typ cukrzycy LADA, w którym proces autoimmunologiczny zaczyna się w wieku dorosłym i jego przyczyną jest również autoimmunologiczne zniszczenie komórek β trzustki. 

Cukrzyca typu 1 i cukrzyca LADA nie są wynikiem złej diety czy braku aktywności fizycznej, jak często mylnie się uważa – to choroby autoimmunologiczne. Jednak właściwa dieta, regularna aktywność fizyczna i kontrola poziomu glukozy mogą pomóc w lepszym zarządzaniu chorobą i zmniejszeniu ryzyka powikłań.

Cukrzyca typu 2

Około 80% przypadków cukrzycy to właśnie cukrzyca typu 2. Ona także może być uwarunkowana genetycznie, ale jednak dużo większą rolę w jej powstaniu odgrywają czynniki środowiskowe czyli między innymi nasz styl życia. Sprzyjają jej:

• niewłaściwa dieta;
• otyłość, zwłaszcza brzuszna (nadmiar tkanki trzewnej);
• mała aktywność fizyczna.

Zbyt wysoki poziom glukozy we krwi zmusza trzustkę do produkowania coraz większej ilości insuliny. Może to stopniowo wyczerpać możliwości trzustki i przyczynić się do załamania metabolizmu glukozy w organizmie. Stężenie glukozy we krwi wzrasta i nie może być już obniżone naturalnymi mechanizmami – rozwija się stan przedcukrzycowy, a następnie pełnoobjawowa cukrzyca. Aby obniżyć poziom cukru we krwi, chory potrzebuje leków lub nawet podania insuliny.

Cukrzyca o znanej etiologii

Ten typ cukrzycy powstaje w wyniku różnych stanów, które możemy dokładnie zdiagnozować. Przyczynami niewydolności komórek trzustki są między innymi:

• konkretne defekty genetyczne czynności komórek β zmniejszające wydzielanie insuliny – cukrzyca MODY u ludzi młodych, utrwalona cukrzyca noworodkowa, cukrzyca mitochondrialna;
• konkretne defekty genetyczne, z których wynika złe działanie samej insuliny;
• różne choroby trzustki takie jak ostre i przewlekłe zapalenie trzustki, rak trzustki, stany po urazach lub resekcji trzustki, mukowiscydoza oraz hemochromatoza;
• zaburzenia hormonalne, w których wydzielany jest nadmiar hormonów działających przeciwstawnie do insuliny między innymi zespół Cushinga, akromegalia, guz chromochłonny; cukrzyca wywołana przez leki np. glikokortykosteroidy, atypowe leki przeciwpsychotyczne, interferon α oraz w mniejszym stopniu diuretyki tiazydowe;
• substancje chemiczne powodujące zatrucie organizmu;
• niektóre infekcje np. różyczka wrodzona.

Niektóre inne ogólne choroby autoimmunologiczne oraz inne choroby genetyczne mogą się również wiązać z częstszym występowaniem cukrzycy np. zespół Downa, zespół Klinefeltera czy zespół Turnera.

Cukrzyca ciążowa

Czasami u kobiet w ciąży stwierdza się podwyższenie poziomu glukozy we krwi. Dzieje się tak dlatego, że w tym czasie rośnie wydzielanie hormonów, które mają działanie antagonistyczne w stosunku do insuliny. Prowadzić to może do insulinooporności komórek, wzrostu poziomu glukozy i przez to wzrostu zapotrzebowania na insulinę. Nadmiar glukozy we krwi wpływa także na rozwijający się płód.

Jak rozwija się cukrzyca?

Przebieg cukrzycy zależy od jej typu. Jednak można się pokusić o uproszczenie. Wraz z postępującym zniszczeniem komórek β trzustka wydziela coraz mniej insuliny. Początkowo w wynikach badań pojawia się nieprawidłowy poziom glukozy we krwi czyli stan przedcukrzycowy oraz nieprawidłowa tolerancja glukozy. W pewnym momencie stan zbyt wysokiego poziomu glukozy we krwi się ustala i mamy do czynienia z jawną cukrzycą.

Objawy cukrzycy

Objawy cukrzycy mogą się pojawić nagle, zwłaszcza w cukrzycy typu 1 u dzieci i młodzieży, ale też w tzw. cukrzycy o znanej etiologii, gdy trzustka zostaje szybko uszkodzona. 

Cukrzyca LADA i cukrzyca typu 2 rozwijają się wolno i początkowo mogą zostać niezauważone. Zwykle wysoki poziom glukozy we krwi uchwycony zostaje przypadkowo w badaniach przesiewowych. Jednak pojawiają się pewne sygnały alarmowe, które powinny nas zaniepokoić. Do objawów niewyrównanej cukrzycy należy:

• wielomocz;
• wzmożone pragnienie;
• umiarkowanie nasilone odwodnienie objawiające się np. zmniejszeniem elastyczności skóry oraz suchością skóry i błon śluzowych;
• osłabienie;
• senność;
• niekiedy chudnięcie;
• kwasica;
• śpiączka ketonowa;
• skłonność do ropnych infekcji skóry;
• skłonność do zakażeń układu moczowo-płciowego.

Jeśli cukrzyca rozwija się powoli dając mało objawów, może nie być na czas leczona. Rośnie wtedy ryzyko powikłań ogólnoustrojowych takich jak np. problemy sercowo-naczyniowe.

Diagnozowanie cukrzycy

W diagnozowaniu cukrzycy – oprócz stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, ważne jest również określenie jej typu. Dlatego często chory wymaga dodatkowych specjalistycznych badań. 

Ważne jest także wykonywanie badań przesiewowych szczególnie w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy np.:

• u chorych z nadwagą i otyłością;
• u chorych z historią występowania cukrzycy w rodzinie;
• u chorych z nadciśnieniem tętniczym
• u pań, które przebyły cukrzycę ciążową;
• u kobiet ze stwierdzonym zespołem policystycznych jajników;
• u chorych na mukowiscydozę;
• u chorych z miażdżycową chorobą układu krążenia.

Stan przedcukrzycowy podejrzewamy, gdy glikemia na czczo wynosi 5,6–6,9 mmol/l (100-125 mg/dl), a cukrzycę, gdy glikemia na czczo wynosi powyżej 7,0 mmol/l (126 mg/dl) co najmniej w dwóch pomiarach zrobionych w różnych dniach. Lekarz zleci następnie badania dodatkowe potwierdzające rozpoznanie.

Do każdego z typów cukrzycy dobiera się odpowiednie leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne. Bardzo ważne jest także odpowiednie leczenie innych chorób współistniejących np. nadciśnienia tętniczego.

Leczenie niefarmakologiczne cukrzycy

Przyjmowanie leków zleconych przez lekarza jest tylko jednym z działań w cukrzycy. Równie ważne i niezbędne są zmiany w stylu życia. W niektórych przypadkach, gdy mamy do czynienia z początkiem choroby lub zmiany nie są jeszcze zaawansowane, działania niefarmakologiczne mogą  doprowadzić do redukcji potrzeby zażywania leków lub nawet cofnięcia się choroby.

Pamiętajmy więc o działaniach niezbędnych dla poprawy kontroli cukrzycy takich jak:

1. urozmaicona indywidualnie dobrana zdrowa dieta – najlepiej byłoby, gdyby chory pozostawał pod opieka wykwalifikowanego dietetyka klinicznego, który dobierze odpowiednią ilość i jakość posiłków (jest to np. ważne w przypadku dobrania odpowiednich dawek insuliny) oraz ich kaloryczność. Węglowodany w diecie chorego powinny mieć niski indeks glikemiczny (tzw. niskie IG) i dostarczać dużą ilość błonnika. Należy wystrzegać się cukrów prostych, które bardzo szybko i wysoko podnoszą stężenie glukozy we krwi. Warto też, aby dieta była bogata w witaminy i mikroelementy. Zalecana jest suplementacja odpowiedniej dawki witaminy D3 oraz witaminy B12 (w przypadku wegan i wegetarian oraz jeśli zalecony jest lek metformina). U osób z niedoborami, starszych i bardzo chorych mogą się przydać dodatkowo złożone preparaty witaminowo-mineralne.
2. regularna aktywność fizyczna – praca mięśni obniża poziom cukru we krwi i zmniejsza oporność tkanek na insulinę. Dlatego przynajmniej 2-3 razy w tygodniu, a najlepiej codziennie chory powinien pamiętać o wysiłku fizycznym dostosowanym oczywiście do jego możliwości (spacery, rower, odpowiednio dobrane ćwiczenia). Uwagę należy zwrócić na chorych przyjmujących insulinę – przyda się fachowa pomoc związana z dostosowaniem aktywności fizycznej i zapotrzebowaniem energetycznym (węglowodany), aby nie dopuścić do nadmiernego obniżenia poziomu cukru we krwi. Należy też pamiętać, że u chorych z bardzo wysokim poziomem glukozy bardzo intensywny wysiłek fizyczny może nasilić hiperglikemię i ketozę z powodu wydzielania większych ilości kortyzolu (hormonu stresu).
3. obniżenie wagi ciała do prawidłowej – redukcja wagi ma być stopniowa, a nie gwałtowna (średnio o 0,5-1 kg na tydzień, a maksymalnie 2 kg na tydzień). Istnieją badania pokazujące, że redukcja wagi o 7% może spowodować cofnięcie się stanu przedcukrzycowego, a redukcja o 15% może spowodować remisję mniej zaawansowanej cukrzycy typu 2.
4. unikanie alkoholu i zaprzestanie palenia tytoniu – alkohol może sprzyjać hipoglikemii w trakcie leczenia.
5. unikanie przewlekłego stresu – wydzielany w czasie reakcji stresowych kortyzol podnosi poziom cukru we krwi hamując jego wychwytywanie przez mięśnie i tkankę tłuszczową. Dodatkowo kortyzol zwiększa produkcję glukozy w wątrobie w procesie glukoneogenezy. Dlatego redukcja stresu przyczynia się do lepszej kontroli glikemii.
6. dbanie o optymalny czas snu – sen jest regeneracyjny i bardzo ważny dla zdrowia organizmu. Powinien więc być odpowiednio długi i głęboki. Zauważono, że zaburzenia snu pogarszają kontrolę cukrzycy.

W cukrzycy ważna jest także edukacja pacjenta. Musi on mieć umiejętności dawkowania leków tak, aby nie doprowadzić ani do hipoglikemii ani do hiperglikemii oraz zwracać uwagę na ewentualne powikłania cukrzycy takie jak infekcje, owrzodzenia i rany. 

Ponadto cukrzyca współistniejąca z chorobami naczyń krwionośnych takimi jak np. żylaki czy miażdżyca tętnic będzie stanowiła dodatkowy element pogarszający stan chorego. Dlatego osoba z cukrzycą musi bardzo szeroko dbać o swoje zdrowie.

Czy preparaty Dr Las mogą wspomóc pacjenta z cukrzycą?

Osoba chora na cukrzycę może się w różnych stanach chorobowych wspomagać odpowiednimi ziołami. Preparaty z linii Dr Las też mogą stanowić dla niej wsparcie np.

1. HARMONIX – jeśli choremu towarzyszy stres i problemy ze snem, to ta mieszanka zioła sprawdzi się przy redukcji tych objawów. Dodatkowo wspomaga wydzielanie soków trawiennych i odżywienie chorego.
2. CEMMUNIX Herbal – prawidłowa dieta w cukrzycy to jeden z aspektów leczenia, jednak ważne jest, aby towarzyszyło jej zdrowie układu pokarmowego. Zwłaszcza, że niektóre leki przeciwcukrzycowe wpływają niekorzystnie na jelita. Działanie gojące, przeciwzapalne i regulujące mikrobiom jelitowy może wpłynąć pozytywnie zarówno na komfort pacjenta jak i na kontrolę glikemii.
3. VENONIX – wsparcie zdrowia ścian naczyń krwionośnych i poprawa krążenia krwi w przebiegu choroby żylnej lub miażdżycy tętnic jest bardzo ważna u pacjentów z cukrzycą. Dodatkowo dobre ukrwienie kończyn dolnych może zmniejszać zagrożenie stopą cukrzycową.
4. COLLANIX – wzbogaci dietę cukrzyka w witaminy i mikroelementy oraz kolagen i zioła gojące zawierające krzemionkę. Pozwala to efektywniej dbać o dobre odżywienie organizmu co daje mu większą siłę do regeneracji.

W preparatach Dr Las nie ma żadnego dodatku cukrów prostych. Naturalne soki, które są bazą dla ekstraktów ziołowych naszych preparatów mają właściwości prozdrowotne. Dlatego nie ma przeciwwskazań do stosowania naszych ziół w cukrzycy.