Nietolerancję histaminy bardziej można określić mianem „stanu przejściowego” niż „choroby”. Naturalnie występująca w pokarmach ilość histaminy, która nie szkodzi większości ludzi, u osób wrażliwych wywołuje objawy podobne do alergii. Jeśli jednak zadba się o przywrócenie właściwego środowiska w układzie pokarmowym i regenerację komórek jelitowych, zwykle problem ten powoli się wycofuje. Przyjrzyjmy się przyczynom występowania tej nietolerancji i sposobom na jej wyeliminowanie.

Czym jest histamina

Zacznijmy od tego, że histamina jest naturalnie występującą w naszym organizmie aminą biogenną. Ma ona wpływ na pracę układu nerwowego, immunologicznego i hormonalnego. Jednak związek ten jest także produkowany przez bakterie, w tym nasze „dobre” bakterie jelitowe, oraz grzyby.

Histamina jest uwalniana z naszych komórek przede wszystkim w wyniku reakcji alergicznych. Jednak istnieją także inne czynniki, które mogą spowodować wzrost jej poziomu w tkankach, np. duże zmiany temperatury, urazy, leki, alkohol.

Działanie histaminy w organizmie

Jak wiele substancji w naszym ciele, tak i histamina działa poprzez swoiste dla siebie receptory (H1, H2, H3, H4).

Pobudzenie przez tę aminę receptora H1 powoduje:

• rozszerzenie naczyń krwionośnych i wzrost ich przepuszczalności, a wskutek tego obrzęk (błony śluzowej nosa, powiek, ust) i powstawanie wydzieliny (wodnisty katar);
• skurcz mięśni gładkich w drogach oddechowych, a co za tym idzie – skurcz oskrzeli i duszność;
• świąd, a nawet ból.

Pobudzenie receptora H2 powoduje:

• wydzielanie soku żołądkowego;
• wydzielanie śluzu w oskrzelach.

Pobudzenie receptora H3 powoduje:

• zwiększenie syntezy histaminy w komórkach (mastocytach), co może potęgować wpływ tej aminy na cały organizm;
• nasilenie przekazywania sygnałów w układzie nerwowym, co może wpłynąć na czujność, pamięć, nastrój, apetyt i odczuwanie bólu.

Aktywacja receptora H4 ma znaczenie w regulowaniu pracy układu odpornościowego.

Nadmiar histaminy w krwioobiegu może wywołać takie właśnie reakcje u osoby z nietolerancją histaminy.

Skąd się bierze nietolerancja histaminy

Początkowo reakcje na nadmiar histaminy w organizmie kojarzono ze spożyciem zepsutego mięsa rybiego. Duża ilość histaminy była bowiem produkowana przez naturalne bakterie bytujące w jelitach martwych ryb. Objawy chorobowe pojawiały się około 45 minut po takim nieświeżym posiłku i utrzymywały się przez mniej więcej 8 godzin.

Jednak histaminę znajdziemy też w produktach roślinnych i wszystkich produktach fermentowanych.

W naszych jelitach produkowany jest specjalny enzym rozkładający aminy biogenne, w tym histaminę. Nosi on nazwę diaminooksydaza (DAO). W układzie pokarmowym znajdziemy go przede wszystkim w kosmkach jelitowych – od dwunastnicy do jelita krętego. Występuje także w okrężnicy wstępującej, chroniąc nas przed nadmiarem histaminy produkowanej przez bytujące tam bakterie i grzyby.

Większość z nas nie odczuwa problemu, spożywając produkty zawierające normalną ilość histaminy. Jednak są osoby, u których występuje problem z rozkładaniem tej aminy w jelicie. Reagują więc one nawet na niewielką jej ilość w pokarmie.

Dlaczego możemy mieć obniżony poziom DAO

Stan określany jako nietolerancja histaminy jest zwykle właśnie związany z niskim poziomem lub osłabioną aktywnością DAO. Przyczyną tych dysfunkcji enzymu może być:

• defekt genetyczny, który sprawia, że produkowany jest nieprawidłowy enzym;
• uszkodzenie błony śluzowej jelita w wyniku np. infekcji, stanów zapalnych (np. spowodowanych WZJG czy chorobą Leśniowskiego-Crohna), dysbiozy bakteryjnej, SIBO, celiakii, nietolerancji laktozy;
• hamowanie działania DAO przez leki lub alkohol.

Inne przyczyny niewydolności DAO

W niektórych przypadkach ilość enzymu DAO jest prawidłowa, jednak pacjent ma objawy nietolerancji histaminy.

Może to być spowodowane nadmiarem innych amin biogennych w pokarmach. Enzym ten ma bowiem za zadanie degradować owe aminy. Jego aktywność jest wtedy zbyt mała, żeby rozłożyć całą histaminę.

Drugi przypadek, w którym ilość DAO jest prawidłowa, a jednak pacjent cierpi, to nadmiar histaminy produkowany przez mikroorganizmy w jelicie. Powodem tego są zaburzenia składu mikrobioty jelitowej (dysbioza).

Nietolerancja histaminy a płeć

Warto wspomnieć, że u kobiet częściej niż mężczyzn diagnozuje się nietolerancję histaminy. Do tego większa wrażliwość na histaminę notowana jest u pań w okresie przedmiesiączkowym. Z histaminą powiązano także ból miesiączkowy – w jednym z badań kobietom w pierwszym dniu okresu podano leki przeciwhistaminowe, co zapobiegło wystąpieniu bólu. Za to objawy nietolerancji tej aminy mogą się wyciszyć w czasie ciąży – łożysko jest bowiem ważnym producentem DAO poza jelitami.

Objawy nietolerancji histaminy

Bezpieczna ilość histaminy (dla zdrowych osób jest to 200 mg na 1 kg pożywienia) u osób wrażliwych przekracza próg tolerancji organizmu i wywołuje przykre objawy. Jako że są one tożsame z normalnymi reakcjami alergicznymi, to fakt ten sprawia niekiedy trudności diagnostyczne.

Pacjenci najczęściej skarżą się na:

• ból brzucha;
• biegunkę;
• zaczerwienienie skóry twarzy;
• ból głowy;
• kołatanie serca.

Do objawów cięższych, ale na szczęście rzadszych, należą m.in.:

• uderzenia gorąca;
• zaczerwienienie całej skóry;
• pokrzywka;
• świąd;
• nudności i wymioty;
• zaparcia;
• suchość w jamie ustnej;
• duszność;
• kaszel;
• świsty oddechowe.

Ciężkie przypadki nietolerancji, na szczęście ekstremalnie rzadkie, mogą spowodować obrzęk anafilaktyczny, obrzęk płuc, arytmie nadkomorowe, zawał serca, nagły spadek ciśnienia krwi i utratę świadomości.

Diagnostyka nietolerancji histaminy

Najważniejszym narzędziem w przypadku podejrzenia nietolerancji histaminy jest szczegółowy wywiad z pacjentem. Najważniejsze przesłanki ku temu to m.in.:

• wystąpienie objawów po 20–60 minutach po posiłku;
• objawy są ostre, ale przemijają w ciągu 6–8 godzin;
• przejrzenie dzienniczka pokarmowego pacjenta wskazuje na potencjalnie wysoką zawartość histaminy w pożywieniu;
• objawy pojawiły się po posiłkach częściej niż raz;
• im większą dawkę histaminy spożył pacjent, tym objawy były silniejsze;
• pacjent nie spożywał tego dnia alkoholu.

Jeśli lekarz wykluczył alergię, zatrucie histaminą czy inne rzadkie choroby (mastocytoza, zespół rakowiaka czy guz chromochłonny), to może podejrzewać nietolerancję histaminy i zlecić badania dodatkowe, w tym badanie:

• stężenia histaminy we krwi;
• stężenia metabolitów histaminy i prostaglandyny D2 w moczu;
• stężenia tryptazy w osoczu.

Wykonuje się je wtedy, gdy pacjent jest w stanie ostrym.

W testach skórnych na alergię nie będzie reakcji na alergen, ale mocna reakcja na histaminę.

Badanie stężenia DAO w surowicy jest tylko badaniem pomocniczym. Warto wiedzieć, że:

• nie we wszystkich badaniach naukowych udało się ustalić związek stężenia tego enzymu z objawami nietolerancji;
• aktywność DAO może się zmieniać u danej osoby w czasie (w perspektywie kilku dni lub miesięcy);
• stężenie DAO w surowicy może nie odzwierciedlać faktycznej jego produkcji lub aktywności w błonie śluzowej jelit.

Tak więc, mimo iż zakłada się, że stężenie DAO w surowicy poniżej 10 U/ml może wskazywać na nietolerancję histaminy, musimy wziąć pod uwagę wiele innych czynników, takich jak choćby wskazówki z wywiadu lekarskiego.

Leczenie nietolerancji histaminy

Najprawdopodobniej pierwsze zalecenia lekarskie będą zakładały m.in.

• rezygnację z alkoholu;
• wyeliminowanie, jeśli to możliwe, szkodzących choremu leków;
• dieta niskohistaminowa w celu zmniejszenia objawów.

Czasami problem można chwilowo zmniejszyć, podając choremu enzym DAO doustnie (maksymalnie 3 razy 0,3 mg), a w cięższych przypadkach stosując leki przeciwhistaminowe. Można także rozważyć suplementację substancji wspomagających aktywność enzymu DAO, takich jak witamina C, witamina B6 czy miedź.

Należy pamiętać, że działania takie nie mają na celu wyleczenie pacjenta z nietolerancji histaminy. Ich zadaniem jest tylko chwilowe złagodzenie reakcji organizmu przez zmniejszenie podaży histaminy lub przyspieszenie jej rozkładu za sprawą podanego z zewnątrz enzymu.

Zważywszy na to, że histamina występuje w pokarmach powszechnie, nie można jej całkowicie uniknąć. Zakładamy więc, że dieta będzie prawidłowa, jeśli pacjent nie będzie miał objawów. Takiej diety eliminacyjnej nie można też stosować wiecznie, stąd ważne są działania naprawcze w układzie pokarmowym.

Regeneracja jelit

Najważniejszym wyzwaniem w leczeniu nietolerancji histaminy jest regeneracja śluzówki jelita, tak aby produkowała ona odpowiednią ilość DAO. Do tego ważne jest zadbanie o regulację mikrobiomu jelitowego.

Przede wszystkim warto zmienić sposób odżywiania, dbając o jakość produktów, ich prostotę, świeżość i naturalność. Unikamy pokarmów przetworzonych, z konserwantami i wzmacniaczami smaku, koloru czy zapachu.

W gojeniu jelit i przywracaniu właściwego środowiska w układzie pokarmowym mogą nam pomóc preparaty ziołowe. Takim wsparciem może być mieszanka CEMMUNIX Herbal, której składniki działają:

• przeciwzapalnie;
• antyoksydacyjnie;
• regenerująco na błonę śluzową jelit;
• wzmacniająco na barierę jelitową;
• protrawiennie;
• regulująco na mikrobiom jelitowy.

W związku z tym, że bakterie potrafią syntetyzować histaminę, to na razie nie rekomenduje się stosowania probiotyków w terapii jej nietolerancji.

Podsumowanie

W artykule staraliśmy się przekazać, że nietolerancja histaminy i związane z nią objawy to według oficjalnej klasyfikacji chorób nie choroba, a przejściowy problem zdrowotny. Jeśli więc podejmiemy działania naprawcze w obrębie układu pokarmowego i zmienimy styl życia, to nasz stan zacznie się powoli, lecz sukcesywnie poprawiać.