Ból żołądka potrafi skutecznie zaburzyć codzienne funkcjonowanie. Może pojawić się w wyniku stresu, błędów dietetycznych lub długotrwałego stosowania leków. Zawsze jest to sygnał, że układ pokarmowy wymaga uwagi i diagnostyki. Czasem okazuje się, że za dolegliwości odpowiada zapalenie żołądka, a niekiedy także nadżerki, wrzody czy metaplazja jelitowa. Leczenie zawsze dobiera lekarz, ale wiele osób szuka również łagodnych, naturalnych sposobów wspierających regenerację żołądka. Sprawdź, które z ziół mogą być cennym wsparciem przy tego typu dolegliwościach.

Zioła śluzowe i ich potencjał ochronny

Jedną z grup związków roślinnych, które mogą stosować osoby z wrażliwym żołądkiem, są substancje śluzowe.

Śluzy roślinne to polisacharydy, czyli związki zbudowane z cukrów, które mają wyjątkową właściwość: pęcznieją w wodzie i tworzą lepkie roztwory lub żele. Dzięki temu po podaniu doustnym mogą działać głównie miejscowo, chroniąc i powlekając wrażliwe miejsca w przewodzie pokarmowym. Wchłanianie śluzów jest niewielkie, a ich rozkład przez enzymy trawienne bywa powolny (np. w przypadku lnu).

Śluzy występują w wielu roślinach, ale do ziół najczęściej stosowanych w łagodzeniu stanów zapalnych żołądka należą:

1. Liść i korzeń prawoślazu lekarskiego – aby zyskać jak najwięcej nienaruszonych związków śluzowych, najlepiej stosować je w postaci maceratu (uzyskasz go poprzez zalanie surowca chłodną wodą i pozostawienie na kilka godzin), ale można też wykonać napar (warto odczekać chwilę i nie zalewać surowca wrzątkiem). Liść prawoślazu zawiera także flawonoidy działające przeciwzapalnie.
2. Kwiat i liść dzikiego ślazu – oprócz związków śluzowych kwiaty zawierają antocyjany o działaniu przeciwzapalnym i poprawiającym przepływ krwi przez naczynia włosowate (poprawa zdolności regeneracyjnych śluzówki). Liście natomiast – niewielką ilość garbników wzmacniających działanie osłonowe. Z tego surowca przygotowujemy napar, np. łyżkę sproszkowanego korzenia zalewamy szklanką wrzątku, parzymy przez 15 minut, a następnie przecedzamy.
3. Kwiat z kielichem malwy czarnej – ma podobny skład i działanie do ślazu dzikiego. Stosujemy go w postaci odwaru, np. łyżkę kwiatów zalewamy półtorej szklanki gorącej wody i macerujemy 20–30 minut, a następnie gotujemy łagodnie pod przykryciem 2–3 minuty, odstawiamy na 10 minut i przecedzamy.
4. Liść babki lancetowatej – znajdziemy w nim nie tylko związki śluzowe, lecz także flawonoidy, garbniki i rozpuszczalne w wodzie związki krzemu. Daje nam to oprócz działania osłaniającego także działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, zmniejszające przekrwienie błon śluzowych oraz wspomagające regenerację uszkodzonej śluzówki.
5. Nasiona lnu zwyczajnego – w celu osłony podrażnionego żołądka nasiona najlepiej przygotować w postaci maceratu – zalewamy je wodą w temperaturze pokojowej i pozostawiamy na godzinę, po czym odcedzamy przez sito.
6. Nasiona kozieradki – zawierają nie tylko związki śluzowe (45–60%), ale także saponiny o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym (mogą wspomagać eradykację Helicobacter pylori). Dodatkowo zioło to wykazuje również działanie obniżające poziom cukru i cholesterolu we krwi. W celach osłonowych najczęściej stosuje się napar z rozdrobnionych nasion, macerat, sproszkowane nasiona przyjmowane z wodą.
7. Porost islandzki – połączenie śluzów z kwasami porostowymi o gorzkim smaku. W praktyce działa osłonowo na śluzówki, a małe dawki kwasów porostowych zmniejszają wydzielanie soku żołądkowego. Jednak większa dawka kwasów będzie stymulowała wydzielanie kwasu żołądkowego. Najczęściej więc nie jest stosowany samodzielnie tylko jako składnik mieszanek.

Lukrecja gładka i jej rola w chorobach żołądka

Jednym z najlepiej przebadanych ziół wspierających leczenie zapalenia oraz wrzodów żołądka i dwunastnicy jest słodki korzeń lukrecji gładkiej. Do najważniejszych składników czynnych tego surowca należy glicyryzyna – saponina triterpenowa. Działa ona przeciwzapalnie na błonę śluzową żołądka i jelit oraz przyspiesza proces gojenia się owrzodzeń przewodu pokarmowego. Przeciwzapalnie działają także zawarte w korzeniu tej rośliny flawonoidy.

Pod wpływem podawania naparów z korzenia lukrecji obserwuje się:

• zwiększenie dopływu krwi do uszkodzonej błony śluzowej,
• wzrost liczby komórek produkujących ochronny śluz,
• zwiększenie ilości wytwarzanego śluzu,
• poprawę żywotności komórek jelitowych.

Dodatkowo niektóre flawonoidy obecne w lukrecji wykazują aktywność przeciwko bakterii Helicobacter pylori – także wobec szczepów opornych na antybiotyki. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ bakteria ta jest jedną z głównych przyczyn choroby wrzodowej.

Lukrecja jako silne w działaniu zioło może u niektórych osób być przeciwwskazana. Przy dłuższym stosowaniu wyższych dawek może bowiem wywołać obrzęki wskutek zatrzymywania w organizmie sodu i wody. Dlatego też wykorzystuje się w leczeniu preparaty z lukrecją pozbawioną glicyryzyny (DGL). Pozwala to zachować właściwości lecznicze, dzięki zawartości flawonoidów, przy jednoczesnym zwiększeniu bezpieczeństwa stosowania.

Specjaliści wskazują również na zasadność profilaktycznego stosowania lukrecji DGL u osób przyjmujących przez dłuższy czas niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub kortykosteroidy.

Propolis a stany zapalne żołądka

Propolis, nazywany również kitem pszczelim, to żywiczna substancja wytwarzana przez pszczoły z wydzielin pączków liściowych i żywic roślinnych. Od wieków wykorzystywany jest w medycynie naturalnej jako środek przeciwbakteryjny i regenerujący. Przeprowadzono kilka badań na zwierzętach, w których wykazano potencjalne wartości terapeutyczne propolisu w leczeniu zapalenia żołądka oraz choroby wrzodowej.

Propolis działa wielokierunkowo, wspierając zarówno ochronę, jak i odbudowę błony śluzowej żołądka. O jego ogromnym potencjale świadczy:

• działanie przeciwzapalne,
• silne właściwości antyoksydacyjne,
• pobudzanie regeneracji tkanek,
• zwiększanie odporności komórek na uszkodzenia.

Jedną z zalet propolisu jest także jego aktywność wobec bakterii Helicobacter pylori, będącej głównym czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój wielu przypadków choroby wrzodowej. Badania laboratoryjne (in vitro) wskazują, że ekstrakty propolisowe mogą:

• hamować wzrost bakterii,
• osłabiać ich zdolność przylegania do błony śluzowej,
• wspierać skuteczność antybiotykoterapii.

Dzięki temu propolis może stanowić cenne uzupełnienie terapii, szczególnie w przypadkach nawrotowych zakażeń. Należy tylko pamiętać, że osoby uczulone na produkty pszczele powinny zachować szczególną ostrożność.

Surowce garbnikowe a problemy z żołądkiem

Garbniki (taniny) to grupa związków roślinnych o silnym działaniu ściągającym, przeciwbakteryjnym, przeciwzapalnym i ochronnym. W fitoterapii wykorzystuje się je jako naturalne wsparcie w stanach zapalnych przewodu pokarmowego, w tym przy nadżerkach i wrzodach żołądka. Ze względu na silne właściwości ściągające garbniki najlepiej sprawdzają się jako element mieszanek ziołowych. Na przykład do naparów z ziół śluzowych można dodać niewielką ilość ziela przywrotnika pospolitego lub kłącza pięciornika kurze ziele.

Garbniki wykazują zdolność do wiązania białek obecnych na powierzchni błony śluzowej. W efekcie:

• tworzą ochronną, cienką warstwę na uszkodzonej tkance,
• zmniejszają przepuszczalność naczyń krwionośnych,
• ograniczają wysięk i mikrokrwawienia,
• działają przeciwzapalnie i lekko przeciwbakteryjnie.

Rola rumianku lekarskiego w chorobach żołądka

Kwiat rumianku zajmuje ważne miejsce w leczeniu zapalenia żołądka, nadżerek oraz jako wsparcie w chorobie wrzodowej. Zawiera on bowiem takie składniki, jak flawonoidy (m.in. apigenina), chamazulen oraz bisabolol o działaniu przeciwzapalnym i spazmolitycznym. Stosowanie tego zioła daje widoczne efekty, w tym:

• zmniejszenie stanu zapalnego błony śluzowej,
• łagodzenie podrażnienia i pieczenia,
• działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego,
• przyspieszenie regeneracji nabłonka.

Rumianek działa łagodnie, więc może być stosowany także u osób wrażliwych oraz w dłuższych kuracjach wspomagających. Jego kwiaty wykazują właściwości lekko uspokajające, co ma znaczenie w schorzeniach, których nasilenie jest zależne od stresu.

Właściwości gojące nagietka lekarskiego

Kwiat nagietka zawiera wiele składników o działaniu przeciwzapalnym, gojącym (wspomaga ziarninowanie i regenerację błony śluzowej) oraz przeciwdrobnoustrojowym. Stosuje się go głównie zewnętrznie, co nie wyklucza podania doustnego, co daje korzyści w stanach zapalnych przewodu pokarmowego i w chorobie wrzodowej. W tym drugim zastosowaniu wyciągi z nagietka działają także w pewnym stopniu jako profilaktyka przeciwnowotworowa dzięki właściwościom immunostymulującym.

Znaczenie aloesu w leczeniu choroby wrzodowej

Aloes (Aloe vera) wykazuje wiele właściwości korzystnych w leczeniu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Szczególnie istotne są obecne w żelu aloesowym polisacharydy śluzowe, które tworzą na powierzchni błony śluzowej przewodu pokarmowego ochronną zawiesinę koloidalną. Warstwa ta działa osłaniająco i pomaga chronić tkanki przed drażniącym działaniem kwasu żołądkowego oraz zasad, a także wspomaga procesy regeneracyjne. Polisacharydy te mają również właściwości odtruwające.

Miąższ aloesu jest ponadto bogaty w liczne składniki odżywcze. Zawiera on:

• witaminy rozpuszczalne w wodzie (m.in. witaminę C oraz witaminy z grupy B) i w tłuszczach (witamina E i β-karoten),
• wiele soli mineralnych, takich jak potas, wapń, magnez, fosfor, cynk czy żelazo,
• łatwo przyswajalne białka w postaci wielu aminokwasów, w tym aminokwasów egzogennych niezbędnych dla organizmu człowieka,
• niewielkie ilości tłuszczów, w tym kwasy linolowy i α-linolenowy,
• liczne kwasy organiczne oraz związki polifenolowe o działaniu przeciwutleniającym.

Tak bogaty skład sprawia, że aloes stanowi niezwykłe wsparcie w chorobie wrzodowej. Działa osłaniająco, przeciwzapalnie i przeciwbólowo, a także bakteriobójczo. Ponadto wspomaga regulację procesów trawiennych oraz może przyczyniać się do obniżania nadmiernej kwasowości soku żołądkowego. Zawarte w nim składniki odżywcze wzmacniają organizm i wspierają jego regenerację, co sprzyja procesowi leczenia wrzodów.

Należy pamiętać, że w chorobach żołądka stosuje się wyłącznie oczyszczony żel (miąższ) z liści aloesu. Zewnętrzna warstwa liścia zawiera bowiem antrazwiązki o silnym działaniu przeczyszczającym, które mogą podrażniać przewód pokarmowy i nie są wskazane przy wrzodach.

Podsumowanie

Powyższy przegląd pokazuje, że fitoterapia dysponuje wieloma surowcami zielarskimi, które mogą złagodzić stany zapalne, nadżerki i wrzody żołądka. W połączeniu z odpowiednimi nawykami żywieniowymi oraz zdrowym stylem życia stanowią one bardzo dobre wsparcie w powrocie do zdrowia.