Nowoczesna onkologia daje coraz więcej nadziei – terapie celowane, immunoterapia czy skuteczniejsze schematy chemioterapii znacząco poprawiają wyniki leczenia. Niestety, nawet najbardziej zaawansowane metody nie są wolne od skutków ubocznych, z których jednymi z najczęstszych są dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Mogą one wpływać nie tylko na komfort życia pacjenta, ale także utrudniać dalsze leczenie.

W tym artykule omawiamy, jakie objawy trawienne najczęściej towarzyszą terapii nowotworowej i jak można je łagodzić – zarówno za pomocą farmakoterapii, jak i prostych zmian w stylu życia oraz diety.

Dlaczego leczenie nowotworowe wpływa na układ pokarmowy?

Terapie onkologiczne, takie jak chemioterapia czy radioterapia, uszkadzają nie tylko komórki nowotworowe, ale też zdrowe, szybko dzielące się komórki błon śluzowych przewodu pokarmowego. W efekcie pacjenci mogą doświadczać:

• stanów zapalnych jamy ustnej,
• zaburzeń trawienia,
• nudności i wymiotów,
• biegunek lub zaparć,
• utraty apetytu,
• zaburzeń smaku.
  
  

Niektóre nowoczesne leki mogą również zaburzać florę bakteryjną jelit, co pogarsza tolerancję pokarmową i osłabia odporność.

Problemy z jamą ustną

Objawy takie jak stany zapalne, owrzodzenia, obrzęki czy nadwrażliwość w jamie ustnej są częste i mogą utrudniać jedzenie oraz utrzymanie odpowiedniej higieny. Dodatkowo wielu pacjentów doświadcza skutków uszkodzenia przez chemioterapię i radioterapię ślinianek czyli kserostomii – suchości w jamie ustnej. Zaburzone w ten sposób środowisko jamy ustnej sprawia, że upośledzone są naturalne mechanizmy ochronne. Sprzyja to infekcjom, próchnicy zębów, zapaleniu dziąseł i przyzębia oraz utrudnia przełykanie pokarmów. Zdarza się także, że osłabiona leczeniem śluzówka może krwawić podczas codziennych zabiegów higienicznych lub spożywania twardych pokarmów.

Aby złagodzić te dolegliwości:

• zadbaj o odpowiednie nawodnienie i unikaj używek;
• nie dopuszczaj do pojawienia się niedoborów witamin i minerałów;
• zrezygnuj z leków, które mogą upośledzać krzepnięcie krwi (np. aspiryna i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne);
• stosuj łagodne pasty do zębów i miękkie szczoteczki;
• przed leczeniem wylecz ubytki zębowe i oczyść jamę ustną z kamienia.
  

Leki stosowane w terapii nowotworowej mogą uszkadzać kubki smakowe, co dodatkowo potęguje niechęć do jedzenia. W przypadku nasilonych objawów warto skonsultować się z lekarzem, aby zapobiec postępującemu niedożywieniu.

Nudności i wymioty

Choć nowoczesne terapie rzadziej je wywołują niż klasyczna chemioterapia, to nudności i wymioty nadal są częstym problemem. Objawy te mogą również występować po radioterapii, szczególnie jeśli obejmuje ona okolice jamy brzusznej, miednicy, większą część ciała lub całe ciało.

Nudności i wymioty utrudniają jedzenie, powodują odwodnienie, zaburzenia gospodarki elektrolitowej i osłabienie fizyczne oraz psychiczne chorego.
Leczenie przeciwwymiotne jest obecnie bardzo skuteczne, ale warto też:

• unikać ciężkostrawnych potraw,
• spożywać posiłki w małych porcjach,
• pić regularnie niewielkie ilości płynów.
  

Utrata apetytu

Wielu pacjentów doświadcza niechęci do jedzenia. Warto pamiętać, że prawidłowe odżywianie wspiera leczenie, dlatego posiłki powinny być niewielkie, ale bogate w składniki odżywcze i energetyczne. Dobrze sprawdza się spożywanie ulubionych potraw, odpowiednio zmodyfikowanych pod kątem konsystencji i smaku.

Zaparcia

Zaparcia (często z towarzyszącym im bólem i wzdęciami) są częstym efektem ubocznym terapii przeciwnowotworowej i mogą być wynikiem:

• stosowania niektórych leków (np. opioidów, leków przeciwwymiotnych, przeciwnowotworowych, antydepresyjnych, preparatów żelaza);
• braku ruchu;
• zbyt ubogiej w błonnik diety;
• odwodnienia;
• chorób współistniejących (np. cukrzyca, niedoczynność tarczycy, depresja);
• obecności nowotworu w obrębie miednicy.
  

W łagodzeniu zaparć pomocne są:

• zwiększenie ilości płynów i błonnika,
• delikatne środki przeczyszczające zalecone przez lekarza,
• aktywność fizyczna (np. spacer).
  

Biegunki

Chemioterapia i radioterapia mogą prowadzić do biegunek wskutek uszkodzenia błony śluzowej jelit. Może to powodować odwodnienie, utratę elektrolitów i pogorszenie ogólnego stanu zdrowia. W skrajnych przypadkach może również dojść do zaburzenia pracy nerek i poważnych powikłań ogólnoustrojowych.

Biegunka istotnie obniża jakość życia chorego – utrudnia codzienne funkcjonowanie, a w wielu przypadkach uniemożliwia nawet wyjście z domu.
W takich przypadkach warto:

• zadbać o odpowiednie nawodnienie,
• spożywać lekkostrawne pokarmy,
• unikać produktów wzdymających i tłustych,
• skonsultować się z lekarzem przy nasilonych objawach.
  

Jak styl życia wpływa na tolerancję leczenia?

Choć nie da się całkowicie uniknąć działań niepożądanych, to poprzez odpowiednie nawyki można je łagodzić. Oto kilka sprawdzonych metod:

• Higiena jamy ustnej: łagodne pasty, płukanki, miękkie szczoteczki, utrzymywanie w szczególnej czystości protezy zębowej.
• Dieta: posiłki lekkostrawne, małe (ale wysokokaloryczne) porcje, chłodne i miękkie dania, produkty fermentowane (np. kefiry, kiszonki). Unikanie potraw ostrych i gorących. Dieta bogata w błonnik, jeśli mamy problem z zaparciami. Dieta bogata w minerały i witaminy (szczególnie w potas jeśli cierpimy na biegunki). Unikanie produktów zapierających i wzdymających. Stosowanie przypraw poprawiających trawienie i apetyt. Ułożenie jadłospisu zawierającego ulubione potrawy.
• Nawodnienie: 2–3 litry płynów dziennie, najlepiej wodę lub delikatne napary ziołowe (np. prawoślaz). Przy dolegliwościach bólowych warto rozważyć picie przez słomkę.
• Nawilżanie jamy ustnej za pomocą odpowiednich preparatów zastępujących ślinę.
• Ruch: codzienna aktywność fizyczna wspiera trawienie i poprawia apetyt.
  

Mikrobiom jelitowy – czy warto go wspierać

Leczenie onkologiczne może zaburzać mikrobiom jelitowy. A ma on kluczowe znaczenie dla utrzymania zdrowia jelit, dostarczania energii, metabolizowania substancji (takich jak leki i toksyny), zwalczania patogenów i regulacji układu odpornościowego.

Jednak przywrócenie równowagi mikrobiologicznej w jelitach już w trakcie leczenia za pomocą probiotyków nie jest takie proste. Okazuje się bowiem, że niektóre mikroby jelitowe potrafią zmieniać działanie leków przeciwnowotworowych co może powodować nieskuteczność terapii onkologicznej. Zalecana jest więc ostrożność w tym temacie, dopóki naukowcy nie poznają dokładnie wszystkich mechanizmów tej interakcji.

Istnieje dodatkowo możliwość tzw. zakażeń oportunistycznych u osłabionych leczeniem onkologicznym pacjentów, zwłaszcza jeśli dojdzie u nich do obniżenia poziomu komórek odpornościowych. Są to infekcje wywołane przez drobnoustroje, które nie są zwykle szkodliwe dla osób zdrowych. Takie mikroorganizmy mogą też migrować przez osłabione bariery jelitowe w głąb organizmu powodując infekcję ogólnoustrojową. Powikłanie to jest bardzo rzadkie, jednak należy mieć na uwadze możliwość jego wystąpienia.

Mimo iż probiotyki nie są zalecane w trakcie terapii onkologicznej, to możemy zadbać o włączenie do diety naturalnych prebiotyków (błonnik, warzywa) i produktów fermentowanych, o ile są dobrze tolerowane przez chorego.

Trwają badania nad wpływem mikrobiomu na skuteczność terapii przeciwnowotworowej – na razie jednak należy zachować ostrożność i nie stosować suplementów bez konsultacji z lekarzem.

A co z ziołami?

Wiele ziół działa korzystnie na układ pokarmowy – łagodzą stany zapalne, wspierają trawienie, działają osłonowo. Jednak podczas aktywnej terapii onkologicznej zioła mogą wchodzić w interakcje z lekami, dlatego zawsze należy to skonsultować z lekarzem. 

Bezpieczniej jest sięgnąć po zioła dopiero po zakończeniu leczenia. Wtedy można skorzystać z regenerujących działań preparatu CEMMUNIX Herbal. Pozwoli on na zagojenie się uszkodzonych tkanek, wzmocni osłabioną barierę jelitową i wpłynie korzystnie na mikrobiom jelitowy. Jego działanie poprawiające wydzielanie soków trawiennych i regulujące perystaltykę poprawi odżywienie chorego.

Podsumowanie

Problemy z układem pokarmowym w trakcie leczenia onkologicznego są częste, ale w większości można je skutecznie kontrolować. Kluczowe znaczenie ma:

• szybka reakcja na objawy,
• odpowiednia dieta i nawodnienie,
• dbanie o osłonę i nawilżenie układu pokarmowego,
• wsparcie farmakologiczne pod kontrolą lekarza.
  
  

Terapia przeciwnowotworowa to duże wyzwanie, ale odpowiednia opieka i mądre wsparcie organizmu pozwalają pacjentom lepiej znosić leczenie i zachować lepszą jakość życia.