Choroba Leśniowskiego-Crohna to jedno z poważniejszych wyzwań współczesnej gastroenterologii. Choć badania nad jej mechanizmami trwają od lat, przyczyny jej występowania wciąż pozostają zagadką. Brak jednoznacznego źródła sprawia, że leczenie skupia się głównie na łagodzeniu objawów i wydłużaniu okresów remisji. W dzisiejszym artykule przyglądamy się bliżej temu, jak rozpoznaje się tę chorobę oraz jakie metody pozwalają chorym lepiej funkcjonować na co dzień.
Czy choroba Leśniowskiego-Crohna jest chorobą cywilizacyjną?
Liczba chorych na choroby zapalne jelit stale rośnie, szczególnie w społecznościach krajów rozwiniętych. Być może to właśnie zmniejszenie kontaktu człowieka z otaczającym go środowiskiem naturalnym upośledza działanie układu immunologicznego.
Jednak opisy tego typu chorób znajdujemy już w starożytnym piśmiennictwie. Profesor Leśniowski, od którego nazwiska pochodzi nazwa tego schorzenia, opisał zmienione chorobowo jelito już w 1903 roku. Kolejny dokładny artykuł o tej chorobie napisał amerykański gastroenterolog Burrill Bernard Crohn ze swoim zespołem w 1932 roku.
To właśnie doktor Crohn próbował powiązać objawy choroby z infekcją prątkiem Mycobacterium paratuberculosis (MAP). Ta bakteria powoduje w jelitach bydlęcych chorobę Johnego, której objawy są podobne do tych zaobserwowanych w ludzkim jelicie. Dzisiejsze, bardziej zaawansowane metody badań pozwalają stwierdzić, że około 7 razy częściej znajduje się MAP u chorych na chorobę Leśniowskiego-Crohna niż u chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
Do tej pory nie ustalono jednak, czy to bakteria wywołuje stan zapalny, czy też zniszczone tkanki są po prostu bardziej podatne na infekcję prątkiem.
MAP jest to mikroorganizm bardzo często spotykany w zanieczyszczonej wodzie i żywności, więc jesteśmy na kontakt z nim powszechnie narażeni. Próby celowanej antybiotykoterapii oraz podawanie leków przeciwgruźliczych nie dały jednak spektakularnych wyników u chorych na chorobę Crohna. Być może wynika to z faktu, że bakteria ta jest dosyć odporna na stosowane leki.
Skąd się bierze choroba Leśniowskiego-Crohna?
Najczęściej początek choroby pojawia się między 15 a 35 rokiem życia, jednak zachorować można w każdym wieku. Obecnie nie została określona etiologia tego schorzenia. Podejrzewa się, że może ją wywołać połączenie pewnych indywidualnych zmian genetycznych z wpływem różnych czynników środowiskowych (np. zanieczyszczenia wody, powietrza, jedzenia) może ją wywołać. Także niezdrowy styl życia i dysbioza jelitowa podnoszą ryzyko zachorowania.
Objawy choroby Leśniowskiego-Crohna
Choroba Crohna może pojawić się na każdej części przewodu pokarmowego od jamy ustnej do odbytu. Proces zapalny – określany w badaniu histopatologicznym jako zapalenie ziarniniakowe – może prowadzić do zniszczenia ściany przewodu pokarmowego, jej włóknienia oraz powstawania zwężeń i przetok. W tej chorobie zmienione chorobowo odcinki układu pokarmowego rozdzielone są odcinkami wolnymi od zmian zapalnych.
Ogólne objawy choroby to przede wszystkim:
osłabienie,
gorączka (u ok. 30% chorych),
utrata masy ciała (u ok. 60% chorych).
Objawy choroby mogą się różnić u każdego z chorych. Zależą bowiem od tego, w której części układu pokarmowego mamy do czynienia ze stanem zapalnym, jak rozległe są to zmiany oraz jak bardzo są zaawansowane. Jeśli zajęte jest głównie jelito kręte, to można zauważyć m.in.
zgięciowy przykurcz w prawym stawie biodrowym (jeśli pojawia się w jelicie cienkim ropień zakątniczy),
ból w prawym dolnym kwadrancie brzucha nasilający się po posiłkach,
biegunka (rzadko z krwią, ale mogą się pojawić także smoliste stolce).
Choroba zajmująca duży obszar jelita cienkiego może wywołać zespół upośledzonego wchłaniania, który skutkuje m.in.:
biegunką tłuszczową,
niedokrwistością,
obniżonym stężeniem sodu we krwi,
niedoborem witamin, a szczególnie witaminy B12,
zaburzeniami elektrolitowymi,
hipoalbuminemią mogącą prowadzić do obrzęków.
W tym przypadku chory jest mocno niedożywiony i wyniszczony.
Dużo mniej, bo tylko ok. 20% chorych, ma zmiany ograniczające się tylko do jelita grubego. Dominują wtedy takie objawy jak:
biegunka,
ból brzucha,
wyrośla skórne, owrzodzenia, ropnie, szczeliny i przetoki w okolicach odbytu.
Zajęcie zmianami chorobowymi górnej części układu pokarmowego wywołuje:
ból, afty i owrzodzenia w jamie ustnej,
zaburzenia połykania w przełyku,
zmiany podobne do choroby wrzodowej lub zwężenie odźwiernika w żołądku.
Jak diagnozuje się chorobę Leśniowskiego-Crohna
Aby rozpoznać chorobę Leśniowskiego-Crohna, należy potwierdzić obecność zmian zapalnych w różnych odcinkach przewodu pokarmowego. Wykorzystuje się do tego badania inwazyjne (np kolonoskopia, endoskopia kapsułkowa) oraz nieinwazyjne (np USG, TK, MR). Ważne jest by za pomocą dokładnej diagnostyki odróżnić chorobę Leśniowskiego-Crohna od innych chorób zapalnych lub infekcyjnych.
Jak dbać o siebie, jeśli cierpimy na chorobę Leśniowskiego-Crohna?
Choroba Leśniowskiego-Crohna jest schorzeniem przewlekłym z okresami zaostrzeń i remisji. Istnieją też osoby, którym objawy towarzyszą codziennie bez chwil ulgi. Niestety prowadzi to do powikłań, które w końcu wymuszają interwencje chirurgiczne.
Ważne jest stałe monitorowanie swojego stanu zdrowia. Należy regularnie wykonywać badania, takie jak:
morfologia krwi,
stężenia witamin i minerałów we krwi (np. ferrytyna, witamina B12),
wskaźniki stanu zapalnego (m.in. OB, CRP, kalprotektyna, laktoferyna).
Ogólne zalecenia dla każdego chorego to:
odrzucenie używek, takich jak alkohol i tytoń,
unikanie leków, jeśli lekarz nie uzna ich za konieczne,
naturalna, bogata odżywczo dieta,
uzupełnianie niedoborów witamin i mikroelementów,
odpowiednie nawodnienie organizmu,
regularny tryb życia zgodny z zegarem dobowym,
dbanie o odporność i unikanie infekcji,
aktywność fizyczna – trening wytrzymałościowy co najmniej 30 minut 3 razy w tygodniu,
minimalizowanie stresu,
dbanie o dobry, regenerujący organizm sen.
Niedożywienie – ważny problem w chorobie Leśniowskiego-Crohna
Choroba Leśniowskiego-Crohna powoduje zaburzenia trawienia i wchłaniania składników odżywczych. Problem stanowi także brak łaknienia lub wręcz jadłowstręt obserwowany u chorych. Z jednej strony może on wynikać z chęci unikania nieprzyjemnych objawów pojawiających się po posiłkach, z drugiej strony stanowi działanie niepożądane stosowanych w chorobie leków. Skutkiem braku odpowiedniego odżywienia będzie znaczne wyniszczenie organizmu. Dlatego tak ważne jest dbanie o odpowiednią ilość i jakość posiłków.
U chorych warto zadbać szczególnie o uzupełnienie:
Witaminy D3 – u chorych wchłania się ona 30% słabiej niż u osób zdrowych co pociąga za sobą także niedobory wapnia w organizmie.
Witaminy B12 – zastrzyki są skuteczniejsze niż podanie doustne.
Kwasu foliowego – choroba zaburza jego wchłanianie, a stosowane leki mogą zmniejszać jego stężenie.
Witaminy A.
Minerałów, np. żelaza, cynku, wapnia, magnezu, potasu.
Nie wykazano przewagi jakiejkolwiek specjalistycznej diety w przywracaniu zdrowia. Ważne jest po prostu, by uzupełniać na bieżąco wszystkie składniki odżywcze. Każdy chory może też zmagać się z nietolerancjami pokarmowymi, ale to już kwestia indywidualna – pokarm, który szkodzi jednemu choremu, u drugiego może nie wywoływać żadnych niepożądanych reakcji. Pokarmy należy więc dostosować do wrażliwości poszczególnych pacjentów. Czasem konieczne jest także żywienie dojelitowe lub uzupełnianie niedoborów za pomocą żywienia pozajelitowego.
Czy stosować probiotykoterapię u chorych?
W badaniach naukowych wykazano, że mikrobiom jelitowy osób cierpiących na chorobę Leśniowskiego-Crohna różni się znacznie, zarówno pod względem ilości, jak i składu, od mikrobiomu osób zdrowych. Obserwowano między innymi grubą warstwę biofilmu bakteryjnego i grzybiczego, przylegającą do błony śluzowej jelita.
Nie udało się jednak za pomocą badań klinicznych wykazać korzystnego wpływu probiotykoterapii na poprawę stanu chorych. Niewielką poprawę przyniosło stosowanie (na niewielkiej grupie osób) synbiotyku, czyli połączenia prebiotyku z probiotykiem. Być może to właśnie substancje odżywiające tzw. dobre bakterie, są kluczowe dla regeneracji mikrobiomu jelitowego chorych.
Czy kwasy omega-3 i błonnik są przydatne w leczeniu chorych na chorobę Leśniowskiego-Crohna?
Spożywanie dużych ilości owoców, warzyw i kwasów tłuszczowych omega-3 zmniejsza zapadalność na choroby zapalne jelit. Jednak nie wykazano korzyści z suplementacji kwasów omega-3 w przedłużeniu remisji choroby Leśniowskiego-Crohna. Są one więc zdrowe i polecane, jednak nie stanowią metody leczenia tej choroby.
Błonnik jest składnikiem diety dobrze wpływającym na populację korzystnych drobnoustrojów w jelitach. Jednak nie jest on niestety skuteczny jako interwencja wywołująca i podtrzymująca remisję choroby.
Czy zioła mogą być pomocne we wsparciu chorych?
Leki stosowane w leczeniu choroby Crohna (np kortykosteroidy, aminosalicylany czy leki biologiczne) mają za zadanie minimalizowanie stanu zapalnego i uzyskanie remisji objawów. Jednak wiele surowców zielarskich ma właściwości, które mogą stanowić wsparcie w tej chorobie. W różnych niewielkich badaniach klinicznych otrzymywano obiecujące wyniki takich interwencji. Wykorzystywane są m.in. działania przeciwzapalne, antyoksydacyjne, regeneracyjne, osłonowe, wzmacniające barierę jelitową.
Mieszankę surowców zielarskich o wyżej wymienionych działaniach zawiera CEMMUNIX Herbal i można go wypróbować w celu złagodzenia objawów choroby. Dodatkowo zioła zawarte w tym płynnym preparacie będą wspierać regulację mikrobioty jelitowej.
Możliwe powikłania choroby Leśniowskiego-Crohna
Stan przewodu pokarmowego u chorych na chorobę Crohna ma wpływ na zdrowie całego organizmu. Mogą więc pojawić się ogólnoustrojowe powikłania tego schorzenia, do których należą m.in.: zapalenie stawów, osteopenia, stłuszczenie wątroby, kamica żółciowa, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, rak dróg żółciowych, osteoporoza. Dlatego tak ważne jest dbanie o każdy aspekt zdrowego stylu życia, by zminimalizować ryzyko powikłań.
