Nasz układ pokarmowy wyściela błona śluzowa, która nieustannie narażona jest na uszkodzenia. Kontakt z pokarmem, substancjami potencjalnie drażniącymi i drobnoustrojami, a także mechaniczne tarcie związane z przesuwaniem treści pokarmowej mogą prowadzić do niewielkich urazów w obrębie śluzówki. Zdarza się to również u zdrowych osób. W przypadku niektórych chorób uszkodzenia mogą być jednak poważniejsze i trudniejsze do naprawienia. Na szczęście organizm dysponuje mechanizmami, które pozwalają błonie śluzowej się regenerować. Co możemy zrobić, aby im nie przeszkadzać? Sprawdźmy, jak je wspierać za pomocą ziół i leków.
Jak zbudowana jest bariera ochronna w przewodzie pokarmowym
Przewód pokarmowy to ogromna powierzchnia, która kontaktuje się ze środowiskiem zewnętrznym. Nie oznacza to jednak, że wszystko, co trafia do ust, swobodnie się przedostaje do organizmu. Chroni nas bowiem specjalna bariera, która oddziela treść pokarmową od krwi i tkanek. Działa ona na trzech współpracujących ze sobą poziomach.
Poziom pierwszy – ochrona przednabłonkowa
Pierwszy element chroniący błonę śluzową przewodu pokarmowego znajduje się, jak sama nazwa wskazuje, przed nabłonkiem. Tworzy go przede wszystkim śluz, którego skład różni się zależnie od odcinka układu pokarmowego i zależy od tego, jakie zagrożenia trzeba wyeliminować.
Żołądek musi radzić sobie z wyjątkowo trudnymi warunkami, gdyż znajdują się w nim kwas solny i pepsyna, czyli enzym rozkładający białka. Dlatego też jego powierzchnię pokrywa warstwa śluzu zawierającego wodorowęglany, które neutralizują kwas w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Mniejsza ilość kwasu sprawia, że tuż przy błonie śluzowej również pepsyna traci swoją aktywność. Ochronę wzmacniają także fosfolipidy, które ograniczają przenikanie kwasu przez warstwę śluzu.
W jelitach pierwszą linię obrony stanowi także warstwa śluzu, która ogranicza bezpośredni kontakt komórek jelita z bakteriami i innymi potencjalnie drażniącymi składnikami treści pokarmowej. W jelicie cienkim dodatkową ochronę zapewniają m.in. substancje przeciwdrobnoustrojowe, takie jak defensyny i lizozym, natomiast w dwunastnicy ważną rolę odgrywają również wodorowęglany neutralizujące kwaśną treść żołądkową. W jelicie grubym warstwa śluzu jest szczególnie dobrze rozwinięta i składa się z dwóch części: zwartej, przylegającej do nabłonka, oraz luźniejszej, w której bytują ważne dla nas bakterie jelitowe.
Poziom drugi – ochrona nabłonkowa
Drugą warstwę ochronną tworzą komórki nabłonka przewodu pokarmowego. Dodatkowo są one ze sobą połączone za pomocą zbudowanych ze specjalnych białek tzw. połączeń ścisłych (ang. tight junctions). Połączenia te nie są całkowicie nieprzepuszczalne, lecz precyzyjnie kontrolują, co może się przedostawać pomiędzy komórkami.
W żołądku połączenia ścisłe są szczególnie istotne, ponieważ muszą pomagać chronić tkanki przed kwasem solnym i pepsyną. Gdyby bariera między komórkami była nieszczelna, jony wodorowe mogłyby przenikać w głąb błony śluzowej i uszkadzać ją od środka. Zaburzenia tej bariery opisywano m.in. w związku z zakażeniem Helicobacter pylori, zapaleniem błony śluzowej oraz działaniem niektórych leków, zwłaszcza niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
Rola obronna nabłonka jelit jest jeszcze bardziej skomplikowana ze względu na to, że musi on umożliwić trawienie i wchłanianie substancji odżywczych, odsiewając jednocześnie substancje zbędne lub szkodliwe. Tworzą go różne rodzaje komórek, a każda z nich pełni nieco inną funkcję:
- Enterocyty – komórki jelita cienkiego odpowiedzialne przede wszystkim za końcowe etapy trawienia i wchłanianie składników odżywczych.
- Kolonocyty – komórki jelita grubego, które uczestniczą m.in. we wchłanianiu wody i elektrolitów.
- Komórki kubkowe – występują zarówno w jelicie cienkim, jak i w grubym. To właśnie one wytwarzają śluz, który pokrywa powierzchnię jelit.
- Komórki Panetha – występują przede wszystkim w kryptach jelita cienkiego. Wydzielają substancje przeciwdrobnoustrojowe, które pomagają kontrolować rozwój bakterii i utrzymywać równowagę mikrobiologiczną.
- Komórki enteroendokrynne – znajdują się w nabłonku jelita cienkiego i grubego. W odpowiedzi na obecność pokarmu uwalniają hormony regulujące m.in. trawienie, pracę przewodu pokarmowego, apetyt i odczuwanie sytości.
Wszystkie te komórki współpracują ze sobą, dbając o prawidłowe wchłanianie, ochronę i utrzymanie równowagi w jelitach. Funkcjonowanie połączeń ścisłych między komórkami jelitowymi nie jest stałe – organizm nieustannie dostosowuje ich aktywność do warunków panujących w jelitach. Wpływają na nie m.in. stan zapalny, skład mikrobioty, dieta, niektóre leki, stres oraz infekcje. Przykładowo maślan produkowany przez bakterie jelitowe może wspierać szczelność bariery, podczas gdy cytokiny zapalne lub toksyny bakteryjne mogą ją osłabiać.
Poziom trzeci – ochrona podnabłonkowa
Trzeci poziom ochrony, nazywany podnabłonkowym, znajduje się pod warstwą komórek nabłonka. Tworzą go m.in. tkanka łączna, naczynia krwionośne i komórki układu odpornościowego. Szczególnie ważne jest odpowiednie ukrwienie, dzięki któremu komórki otrzymują tlen i składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego funkcjonowania oraz naprawy uszkodzeń. Krew pomaga również usuwać produkty przemiany materii. Wsparcie to jest istotne, ponieważ nawet najlepiej chroniony od zewnątrz nabłonek potrzebuje dobrego zaopatrzenia od strony głębszych tkanek, aby zachować sprawność i zdolność do regeneracji.
Dodatkowy element ochrony podnabłonkowej tworzą komórki układu odpornościowego. Znajdują się one pod nabłonkiem i pomagają rozpoznawać zagrożenia oraz reagować na drobnoustroje, które mogłyby naruszyć barierę ochronną.
Naturalne możliwości regeneracyjne przewodu pokarmowego
Błona śluzowa żołądka nieustannie się odnawia, dzięki czemu może utrzymywać swoją szczelność i odporność na działanie kwasu solnego oraz enzymów trawiennych. Proces ten odbywa się za sprawą komórek macierzystych i progenitorowych znajdujących się w gruczołach żołądkowych – w wyniku ich dojrzewania i podziałów powstają nowe komórki zastępujące te zużyte lub uszkodzone. Komórki powierzchniowe, które mają bezpośredni kontakt z treścią żołądkową, odnawiają się stosunkowo szybko, zwykle w ciągu kilku dni. Głębiej położone komórki gruczołowe żyją dłużej i są zastępowane wolniej. Dzięki temu żołądek może na bieżąco naprawiać drobne uszkodzenia i utrzymywać sprawnie działającą barierę ochronną.
Jelita mają również dużą zdolność do samoodnowy. Komórki wyściełające powierzchnię jelit żyją stosunkowo krótko – większość z nich jest zastępowana nowymi już po kilku dniach. Ich źródłem są komórki macierzyste znajdujące się w niewielkich zagłębieniach błony śluzowej, nazywanych kryptami jelitowymi.
Regeneracja bariery ochronnej przewodu pokarmowego w przebiegu chorób
Na możliwości regeneracyjne nabłonka układu pokarmowego wpływa wiele czynników, m.in. stan odżywienia organizmu, przewlekły stres, wiek, skład mikrobioty jelitowej oraz aktywność układu odpornościowego. Znaczenie ma również czas, przez jaki błona śluzowa jest narażona na działanie czynnika uszkadzającego. Jeśli się uda go usunąć, a komórki macierzyste i ich otoczenie zachowają zdolność do prawidłowego funkcjonowania, nabłonek ma duży potencjał naprawczy. Nie oznacza to jednak, że zawsze poradzi sobie sam. Długotrwały stan zapalny, ciężkie infekcje, niektóre leki czy leczenie przeciwnowotworowe mogą uszkadzać również komórki odpowiedzialne za odnowę nabłonka, utrudniając jego regenerację. Zwiększa się wtedy ryzyko trwałych zmian w tkankach.
Ciekawym przykładem możliwości naturalnej regeneracji jelita oraz jej ograniczeń jest celiakia. Po wyeliminowaniu glutenu, który wywołuje nieprawidłową reakcję układu odpornościowego, błona śluzowa jelita cienkiego może stopniowo się odbudować. Proces ten nie przebiega jednak jednakowo u wszystkich. U dzieci często udaje się uzyskać znaczną poprawę już w pierwszym roku stosowania diety eliminacyjnej, natomiast u dorosłych pełne wygojenie śluzówki może trwać kilka lat. Na tempo regeneracji wpływa m.in. wiek, stopień uszkodzenia kosmków w chwili rozpoznania oraz czas, przez jaki choroba pozostawała nierozpoznana. Bardzo ważne jest również ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej, ponieważ nawet nieświadome spożywanie glutenu może podtrzymywać stan zapalny i utrudniać odbudowę nabłonka.
Coraz częściej naukowcy zastanawiają się, czy zaburzenia szczelności bariery jelitowej mogą mieć znaczenie w takich chorobach, jak otyłość, cukrzyca typu 2, choroby autoimmunologiczne, a nawet niektóre schorzenia układu nerwowego. Rzeczywiście, w badaniach zaobserwowano związki między zwiększoną przepuszczalnością jelit a tymi problemami zdrowotnymi. Nie wiemy jednak jeszcze, co jest przyczyną, a co skutkiem – czy osłabiona bariera sprzyja rozwojowi choroby, nasila jej przebieg, czy może sama jest konsekwencją zachodzących w organizmie zmian. Nie udowodniono też, że przywrócenie prawidłowej przepuszczalności bariery pozwala leczyć lub zatrzymać rozwój tych schorzeń.
Jak możemy wspierać naturalne procesy regeneracji bariery układu pokarmowego
Należy pamiętać, że nie potrafimy zastąpić naturalnych procesów gojenia się śluzówki układu pokarmowego, jednak są pewne działania, które możemy podjąć, aby je wspierać.
Leki gastroprotekcyjne i wspomagające gojenie się śluzówki
Pierwszym ważnym sposobem wspierania naturalnej regeneracji błony śluzowej jest ograniczenie działania czynników, które ją uszkadzają lub drażnią.
W żołądku, w zależności od przyczyny, może to oznaczać np. zmianę leków lub sposobu ich przyjmowania, leczenie zakażenia Helicobacter pylori czy czasowe ograniczenie wydzielania kwasu żołądkowego. W tym ostatnim przypadku wykorzystuje się leki zmniejszające wydzielanie kwasu solnego (inhibitory pompy protonowej, antagoniści receptora H2). W jelitach usunięcie przyczyny może oznaczać np. całkowite usunięcie glutenu w przypadku celiakii czy eliminacja uszkadzającego jelita patogenu (bakterii, grzybów, pasożytów) za pomocą odpowiednich leków. Przyczyną uszkodzeń może być też stan zapalny (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) wymagający leczenia przeciwzapalnego lub immunomodulującego.
Drugim kierunkiem jest ochrona powierzchni błony śluzowej. W przypadku żołądka i dwunastnicy mogą w tym pomagać niektóre leki osłaniające, takie jak sukralfat czy preparaty bizmutu. Warto też wspomnieć o substancjach śluzowych obecnych w roślinach, np. siemieniu lnianym, korzeniu i liściach prawoślazu czy kwiatach ślazu. Po kontakcie z wodą tworzą one żelową warstwę, która może miejscowo osłaniać powierzchnię przewodu pokarmowego.
Prowadzone są również badania nad substancjami, które mogą wspierać ochronę komórek przed uszkodzeniem. Należy do nich, stosowany w niektórych krajach jako lek gastroprotekcyjny, polaprezinc (cynk-L-karnityna). Ten specjalistycznie otrzymany chelatowy związek cynku i L-karnozyny wykazywał w badaniach laboratoryjnych działanie pobudzające migrację i namnażanie komórek nabłonka. W niewielkim badaniu z udziałem zdrowych ochotników preparat ograniczał wzrost przepuszczalności jelit po podaniu indometacyny. Istnieją również badania dotyczące lepszej regeneracji uszkodzeń błony śluzowej żołądka i jelit. To obiecujący kierunek, ale liczba badań klinicznych jest nadal ograniczona.
Mikrobiom jako uczestnik regeneracji
Prawidłowo funkcjonujący mikrobiom jelitowy wytwarza związki, które pomagają utrzymać szczelność bariery jelitowej i wspierają produkcję ochronnej warstwy śluzu. Zaburzenia jego składu (dysbioza) lub nadmierny rozrost mikroorganizmów w niewłaściwym miejscu przewodu pokarmowego, jak w przypadku SIBO czy IMO, mogą natomiast negatywnie wpływać na kondycję bariery. Dlatego warto dbać o środowisko jelitowe, dostarczając składników odżywczych sprzyjających rozwojowi korzystnych mikroorganizmów.
Błonnik w diecie a produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych
Jednym z najlepiej poznanych składników wspierających środowisko jelitowe jest błonnik pokarmowy. Nie wszystkie rodzaje błonnika działają jednak tak samo. Jedne są głównie pożywieniem dla naszych bakterii, a inne pełnią przede wszystkim funkcję regulującą objętość i konsystencję stolca. Dlatego tak ważne jest dostarczanie ich z różnych źródeł:
- Oligosacharydy, w tym inulina i fruktooligosacharydy, występują m.in. w cykorii, cebuli, czosnku, porach, szparagach, roślinach strączkowych i niektórych owocach. Są stosunkowo łatwo wykorzystywane przez wybrane bakterie jelitowe.
- Polisacharydy nieskrobiowe, takie jak celuloza, hemicelulozy i pektyny, znajdziemy w warzywach, owocach, zbożach, nasionach i orzechach. Różnią się podatnością na fermentację i wpływem na pracę jelit.
- Skrobia oporna występuje m.in. w niedojrzałych bananach, nasionach roślin strączkowych oraz ugotowanych i następnie schłodzonych ziemniakach czy ryżu. Nie jest w pełni trawiona w jelicie cienkim i może być fermentowana przez bakterie w jelicie grubym.
W wyniku fermentacji bakteryjnej powstają w jelicie krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, przede wszystkim octan, propionian i maślan. Mają one różne funkcje, ale wspólnie wpływają na środowisko jelitowe.
- Maślan jest szczególnie ważny dla komórek nabłonka jelita grubego – stanowi dla nich istotne źródło energii. Może również wspierać produkcję śluzu, prawidłowe połączenia między komórkami i regulację stanu zapalnego.
- Propionian jest wykorzystywany m.in. przez wątrobę i uczestniczy w regulacji metabolizmu, w tym gospodarki glukozowej i lipidowej.
- Octan jest najobficiej występującym z tych kwasów. Może być wykorzystywany przez różne tkanki jako źródło energii i uczestniczy w komunikacji metabolicznej między jelitami a resztą organizmu.
Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe obniżają również pH treści jelitowej, co wpływa na środowisko życia mikroorganizmów i może ograniczać rozwój niektórych niekorzystnych dla zdrowia bakterii. Uczestniczą też w regulacji odporności i procesów zapalnych.
Warto pamiętać, że gwałtowne zwiększenie ilości błonnika, zwłaszcza inuliny i oligosacharydów, może początkowo powodować wzdęcia, gazy i dyskomfort. U osób, u których objawy te się nasilają, oraz u tych, u których stwierdzono nadwrażliwość jelit, ilość i rodzaj błonnika należy więc dobierać indywidualnie.
Probiotyki – czy mogą wspierać barierę jelitową?
Niektóre szczepy bakterii probiotycznych mogą korzystnie wpływać na funkcjonowanie bariery jelitowej. W badaniach eksperymentalnych obserwowano m.in. ich wpływ na białka łączące komórki nabłonka, takie jak okludyna, klaudyny i ZO-1. Niektóre szczepy mogą również ograniczać reakcje zapalne, wspierać produkcję śluzu i utrudniać drobnoustrojom chorobotwórczym przyleganie do nabłonka.
Wśród najczęściej badanych mikroorganizmów znajdują się m.in. Lacticaseibacillus rhamnosus GG, Lactiplantibacillus plantarum WCFS1, niektóre szczepy Bifidobacterium longum oraz drożdżak Saccharomyces boulardii. Wyniki badań są jednak zależne od konkretnego szczepu. Nie można zakładać, że każdy preparat zawierający bakterie z danego gatunku będzie działał w ten sam sposób.
Choć metaanalizy badań klinicznych wskazują na możliwy korzystny wpływ probiotyków na wybrane wskaźniki funkcjonowania bariery jelitowej, nadal brakuje wystarczających danych, aby wskazać jeden uniwersalny probiotyk poprawiający jej szczelność u wszystkich osób. Wiele obiecujących mechanizmów potwierdzono dotąd głównie w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach.
Składniki odżywcze wspierające nabłonek układu pokarmowego
Znaczenie dla regeneracji błon śluzowych ma również nasz codzienny sposób odżywiania. Dostarczanie odpowiedniej ilości białka, witamin i składników mineralnych jest niezbędne do prawidłowej odnowy tkanek.
Białko
Prawidłowe odżywianie ma duże znaczenie dla odnowy błony śluzowej. Białko dostarcza aminokwasów potrzebnych do budowy nowych komórek, syntezy enzymów i innych białek uczestniczących w utrzymaniu bariery jelitowej. Dlatego niedostateczna podaż białka może utrudniać procesy naprawcze. Nie oznacza to jednak, że dodatkowa suplementacja przynosi korzyści osobom, które dostarczają go już w odpowiedniej ilości. Obecnie brakuje przekonujących dowodów, że popularne odżywki białkowe lub preparaty kolagenowe mają szczególne właściwości uszczelniające czy regenerujące błonę śluzową jelit.
Witamina D3 i jej wpływ na barierę ochronną układu pokarmowego
Witamina D wpływa na funkcjonowanie jelit m.in. poprzez receptor VDR, który występuje w komórkach nabłonka jelitowego. Sygnał przekazywany przez receptor VDR może wpływać m.in. na:
- produkcję białek połączeń ścisłych, takich jak okludyna i klaudyny;
- prawidłowe funkcjonowanie komórek nabłonka;
- produkcję substancji przeciwdrobnoustrojowych;
- regulację odpowiedzi zapalnej.
W badaniach na zwierzętach zauważono, że niedobór witaminy D może nasilać uszkodzenie bariery i zwiększać podatność na zapalenie jelita grubego. Z kolei w niektórych modelach eksperymentalnych bardzo wysokie dawki tej witaminy również pogarszały przebieg zapalenia i zaburzały mikrobiotę. Warto więc zadbać o właściwy poziom metabolitu 25(OH)D3 we krwi, jednakże pamiętajmy, że zwiększenie ponad normę suplementacji witaminy D3 nie poprawi stężenia jej formy aktywnej ani składu mikrobioty.
Witamina A i jej wpływ na regenerację komórek
Niedobór witaminy A może niekorzystnie wpływać na odnowę i prawidłowe funkcjonowanie nabłonka jelitowego. To ważny składnik, ponieważ witamina A, a dokładniej jej aktywna postać – kwas retinowy, uczestniczy w regulacji pracy genów odpowiedzialnych m.in. za różnicowanie komórek nabłonka, działanie układu odpornościowego (jest potrzebna m.in. do prawidłowego funkcjonowania komórek odpornościowych i produkcji przeciwciał IgA, które uczestniczą w ochronie powierzchni jelit) i utrzymanie bariery jelitowej (wpływa na regulację białek połączeń ścisłych między komórkami nabłonka). Niedobór witaminy A w badaniach eksperymentalnych wiązał się także ze zmniejszeniem liczby komórek kubkowych, które produkują śluz.
Nie oznacza to jednak, że dodatkowe przyjmowanie witaminy A przy prawidłowym jej poziomie przyspieszy regenerację jelit. Najważniejsze jest zapobieganie niedoborom i zapewnienie organizmowi odpowiedniej ilości tego składnika. Niedobór witaminy A może występować nie tylko przy ubogiej diecie, lecz także przy zaburzeniach wchłaniania tłuszczów, ponieważ jest to witamina rozpuszczalna w tłuszczach. Ma to znaczenie m.in. w niektórych chorobach jelit, trzustki i dróg żółciowych.
Cynk – wsparcie dla nabłonka i układu odpornościowego
Cynk uczestniczy w wielu procesach zachodzących w komórkach, m.in. w syntezie białek, podziałach komórkowych i prawidłowym działaniu układu odpornościowego. Jest również zaangażowany w regulację białek odpowiedzialnych za połączenia między komórkami nabłonka.
Niedobór cynku może niekorzystnie wpływać na odnowę błony śluzowej, funkcjonowanie układu odpornościowego i równowagę mikrobioty. Jednocześnie jego nadmiar również nie jest obojętny dla organizmu i może prowadzić do zaburzeń, m.in. gospodarki miedzią. Dlatego cynk jest potrzebny w odpowiedniej ilości, ale jego suplementowanie bez wskazań nie musi przynosić korzyści.
Glutamina – paliwo dla komórek jelitowych
Glutamina jest aminokwasem, który pełni wiele funkcji w organizmie. Stanowi ważne źródło energii dla szybko odnawiających się komórek nabłonka jelitowego i uczestniczy w procesach związanych z ich prawidłowym funkcjonowaniem. W badaniach eksperymentalnych na zwierzętach wykazywała również zdolność wspierania połączeń między komórkami nabłonka i ograniczania niektórych procesów zapalnych. Na razie są to niewielkie obserwacje, korzyści z suplementacji glutaminy mogą zależeć od naszego stanu zdrowia, sposobu odżywiania i konkretnej sytuacji klinicznej.
Maślan sodu jako uzupełnienie brakującego kwasu masłowego
Wspominaliśmy wyżej o ważnej roli kwasu masłowego. Zaburzenia mikrobioty mogą powodować, że jest go w jelitach zbyt mało. Można wtedy pomyśleć o czasowej suplementacji maślanu sodu równolegle z działaniami regulującymi mikrobiom jelitowy.
Naturalne związki bioaktywne a kondycja śluzówki układu pokarmowego
Polifenole – związki roślinne o potencjale ochronnym
Polifenole to liczna grupa naturalnych substancji obecnych w owocach, warzywach, herbacie, kakao i orzechach. Należą do nich m.in. antocyjany nadające owocom jagodowym intensywne barwy, katechiny obecne w herbacie i kakao czy garbniki występujące w granatach i orzechach włoskich. Związki te wykazują właściwości przeciwutleniające i mogą wpływać na aktywność mikrobioty oraz procesy zapalne.
Interesującym przykładem są urolityny – związki powstające z niektórych polifenoli (np. elagotanin obecnych w granatach, malinach, truskawkach i orzechach włoskich) przy udziale bakterii jelitowych. W badaniach eksperymentalnych wykazano, że urolityny mogą:
- ograniczać stres oksydacyjny, czyli nadmierne powstawanie reaktywnych form tlenu uszkadzających komórki;
- modulować procesy zapalne;
- wpływać na ekspresję białek połączeń ścisłych, takich jak okludyna i klaudyny;
- oddziaływać na skład i aktywność mikrobioty jelitowej;
- wpływać na procesy związane z usuwaniem uszkodzonych elementów komórek, czyli autofagię.
Nie każdy człowiek wytwarza je jednak w takim samym stopniu, ponieważ zależy to od składu i aktywności mikrobioty.
Jednym z ziół będącym bogatym źródłem elagotanin jest pięciornik kurze ziele (Potentilla erecta L.). Kłącze tej rośliny zawiera agrimoninę, dlatego jest składnikiem preparatu Cemmunix Herbal. Istnieje możliwość, że oprócz tradycyjnego działania ściągającego, przeciwbakteryjnego, przeciwzapalnego i antyoksydacyjnego we współpracy z mikrobiomem jelitowym będzie także źródłem urolityn wzmacniających barierę jelitową.
Flawonoidy lukrecji i ich wpływ na układ pokarmowy
Korzeń lukrecji to surowiec zielarski używany w tradycyjnej medycynie wielu krajów od tysięcy lat. W badaniach eksperymentalnych naukowcy wykazali, że flawonoidy lukrecji:
- poprawiały żywotność komórek nabłonka żołądka (badania laboratoryjne);
- ograniczały uszkodzenia wywołane etanolem (model zwierzęcy);
- zwiększały ekspresję mucyn MUC5AC i MUC6;
- pobudzały szlak EGFR/ERK związany z proliferacją komórek nabłonkowych;
- wpływały na skład mikrobioty i metabolizm krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych.
Można więc rozważyć zastosowanie lukrecji jako środka wspomagającego ochronę i regenerację uszkodzonej śluzówki.
Kwasy omega-3
Kwasy tłuszczowe omega-3 mogą wspierać prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej. Szczególnie interesujące są EPA i DHA, obecne przede wszystkim w tłustych rybach morskich. Kwasy te uczestniczą w budowie błon komórkowych i regulacji procesów zapalnych. W badaniach eksperymentalnych obserwowano ich korzystny wpływ na białka połączeń ścisłych między komórkami nabłonka jelitowego, a niektóre badania z udziałem ludzi wskazują na możliwą poprawę wybranych wskaźników funkcjonowania bariery. Inne wykazują, że kwasy omega-3 mogą sprzyjać obecności bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe.
Nawet jeśli wyniki badań nie dają bardzo silnych rekomendacji, to uwzględnianie w diecie naturalnych źródeł tych kwasów, czyli przede wszystkim ryb, wyjdzie nam na zdrowie.
Aloes a zdolności regeneracyjne śluzówki
Interesującą rośliną, badaną pod kątem ochrony i regeneracji jelit, jest aloes. Zawarte w nim polisacharydy, szczególnie obecne w żelu z wnętrza liścia, wykazywały w badaniach eksperymentalnych zdolność do wspierania białek odpowiedzialnych za szczelność połączeń między komórkami jelita, a także zwiększania produkcji ochronnego śluzu w jelicie grubym. W doświadczeniach na zwierzętach obserwowano również łagodzenie stanu zapalnego i poprawę gojenia uszkodzonej błony śluzowej. Istnieje także niewielkie badanie kliniczne u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, które przyniosło obiecujące wyniki. Dowody nie są mocne, ale można spróbować regenerować śluzówkę układu pokarmowego za pomocą odpowiednio przygotowanych preparatów aloesu.
S-metylo-metionino-sulfonian – moc soku z surowej kapusty
Interesującym związkiem jest również S-metylo-metionino-sulfonian (SMM), który powszechnie nazywany jest witaminą U. Związek ten od lat bada się pod kątem ochrony błony śluzowej przewodu pokarmowego. Badania eksperymentalne wskazują, że może wspierać wydzielanie ochronnego śluzu, ograniczać stres oksydacyjny i wpływać na mechanizmy naprawcze komórek. Szczególnie ciekawe są doświadczenia na komórkach nabłonka jelitowego, w których obserwowano zwiększenie produkcji mucyny MUC2 oraz białek odpowiedzialnych za szczelność połączeń między komórkami. Są to jednak wstępne badania laboratoryjne, których wyniki nie pozwalają jeszcze na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków.
W badaniu polskich warzyw wysoką zawartość SMM stwierdzono w białej kapuście, kalarepie i innych warzywach kapustnych. Należy jednak pamiętać, że obróbka termiczna może znacznie zmniejszać zawartość tego związku w danym warzywie – w jednym z badań długie gotowanie kapusty obniżyło ją nawet o około 90%. To dlatego w tradycyjnej medycynie popularny był sok z surowej kapusty jako środek na leczenie zapalenia żołądka i wrzody.
Podsumowanie
Błona śluzowa układu pokarmowego ma duże zdolności do odnowy, warto jednak przede wszystkim dbać o nią, zanim dojdzie do poważniejszych uszkodzeń. Podstawą regeneracji jest rozpoznanie i usunięcie przyczyn problemu oraz stworzenie organizmowi odpowiednich warunków do naprawy, m.in. poprzez właściwe odżywienie i troskę o mikrobiom. Niektóre substancje, takie jak urolityny, maślan czy polaprezinc, mogą stanowić dodatkowe wsparcie, ale nie zastąpią leczenia przyczyny ani naturalnych mechanizmów naprawczych organizmu.